శాస్త్ర విజ్ఞానము

కొత్తగా నిర్మించిన లాంచ్ పాడ్ కి Cape Coalwood అని పేరు పెట్టుకుంటారు ‘రాకెట్ కుర్రాళ్లు.’


ఈ సారి ఇంధనంగా ఓ కొత్త మిశ్రమాన్ని వాడాలని అనుకుంటారు. పొటాషియమ్ క్లోరైడ్ ని పంచదారతో కలిపి వేడి చేస్తే మరింత శక్తిని వెలువరిస్తుందని క్వెంటిన్ ఎక్కడో కనుక్కుని హోమర్ తో చెప్తాడు.

ఇక రాకెట్ గొట్టానికి అడుగున వాషర్ ని వెల్డ్ చెయ్యాల్సి ఉంది. ఎప్పట్లాగే బైకోవ్స్కీ సహాయం అడుగుదాం అని వెళ్తారు. అయితే అంతలో ఒక ఎదురుదెబ్బ తగులుతుంది. వర్క్ షాప్ లో పని చేసే బైకోవ్స్కీ గనిలో పనికి మారిపోయాడని తెలుస్తుంది. హోమర్ తండ్రి కావాలనే అతణ్ణి బదిలీ చేశాడని అనుకుంటారు. కాని తీరా బైకోవ్స్కీ ని అడిగితే అలాంటిదేం లేదని, జీతం ఎక్కువ అని తనే కావాలని గనిలో పని వేయించుకున్నానని చెప్తాడు. ఇప్పుడిక వెల్డింగ్ లో సహాయపడలేనని కూడా చెప్తాడు. పోనీ తనకి వెల్డింగ్ నేర్పిస్తే ఇక ముందు ముందు తన సహాయం అవసరం ఉండదని అంటాడు హోమర్. అలాగే బైకోవ్స్కీ వద్ద కొంత వెల్డింగ్ నేర్చుకుని వాషర్ ని వెల్డ్ చేస్తారు.

ఇక రెండవ లాంచ్ కి రంగం సిద్ధం అయ్యింది. ఈ రాకెట్ కి Auk-II అని పేరు పెట్టారు.

ఈ సారి లాంచ్ చూడడానికి బోల్డెన్ అనే వ్యక్తి వస్తాడు. ఇతడు కూడా వర్క్ షాప్ లో పని చేస్తాడు.

అల్లంత దూరంలో బోల్డెన్ నించుని లాంచ్ చూస్తుంటాడు. దూరం నుండే ఓ తీగ ద్వారా వత్తి వెలిగించి కుర్రాళ్లు రాకెట్ ని గమనిస్తుంటారు. ముందు జయ్c మని అంతెత్తు లేస్తుంది కాని అంతలో పక్కకి తిరిగి ప్రేక్షకుల మీద దండెత్తుతుంది. కుర్రాళ్ళని విడిచిపెట్టి కొత్తగా వచ్చిన బోల్డెన్ దిశగా దూసుకొస్తుంటుంది. దాంతో హడలెత్తిన బోల్డెన్ పక్కకి గెంతి ప్రాణం కాపాడుకుంటాడు. రాకెట్ అల్లంత దూరంలో ఓ గుట్ట లోకి దూసుకుపోయి పెద్ద చప్పుడుతో పేలిపోతుంది.

అంతవరకు ఓ పెద్ద బండ వెనుక దాక్కున్న కుర్రాళ్లు నలుగురూ గుండెలు అరచేతిలో పట్టుకుని బయటికి వస్తారు. బోల్డెన్ కూడా దుమ్ము దులుపుకుని పైకి లేస్తాడు.

మృత్యు దేవతలా మీదికి దూసుకొస్తున్న ఆ రాకెట్ ని చూస్తుంటే రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం నాటి జ్ఞాపకాలు గుర్తొచ్చాయి అంటాడు. ఈ బోల్డెన్ ఆఫ్రికన్ – అమెరికన్ జాతికి చెందిన వాడు. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో అమెరికా వాయు సేనలో ‘రెడ్ టెయిల్స్’ (Red Tails) అని పూర్తిగా ఆఫ్రికన్ – అమెరికన్ జాతికి చెందిన పైలట్లతో కూడుకున్న వైమానిక దళం ఒకటి వుండేది. బోల్డెన్ కి అందులో పైలట్ గా పని చేసిన అనుభవం వుంది.

అల్లంత దూరంలో మట్టిలో కూరుకుపోయి పొగలు కక్కుతున్న రాకెట్ ని పైకి తీసి చూస్తారు కుర్రాళ్లు నలుగురూ. దాని తీరుతెన్నులు చూసిన బోల్డెన్ కి సమస్య ఎక్కడుందో అర్థమవుతుంది.

ఇంధనం వేడికి కింద వెల్డ్ చేసిన వాషర్ బాగా కరిగిపోయింది. దాంతో జ్వాల సన్నని ధారగా రావడం మానేయడం వల్ల రాకెట్ దారితెన్ను లేకుండా కదులుతుంది.

జ్వాలకి అడ్డుగా వాషర్ ఉంటుంది కనుక అది బాగా వేడిని తట్టుకునే పదార్థం అయ్యుండాలి. అంటే మరింత మేలు జాతి స్టీలు వాడాలి. SAE 10-20 గ్రేడు స్టీలు తెమ్మంటాడు బోల్డెన్. (Society for Automotive Engineers (SAE) అనేది స్టీలు నాణ్యత యొక్క కొలమానాన్ని నిర్దేశించే ఓ సదస్సు.)

ఇప్పుడు ఈ రకం స్టీలు ఎక్కణ్ణుంచి తేవాలి? వాకబు చేస్తే రైలు పట్టాల్లో సరిగ్గా ఆరకమైన స్టీలే వాడతారని తెలుస్తుంది.

ఇకనేం? ఇరుగు పొరుగు ప్రాంతాలలో రైలు పట్టాల వేటలో పడతారు ఆ నలుగురూ!



బొగ్గు గని నుండి పైకి తీసిని బొగ్గుని దూర ప్రాంతాలకి సామాన్యంగా రైళ్ళలో రవాణా చేస్తారు. గనిలో ఒక భాగంలో పని పూర్తయినప్పుడు, ఆ భాగాన్ని పూడ్చేసి, అల్లంత దూరంలో మరో చోట తవ్వకం మొదలెడతారు. కనుక మొదటి భాగం నుండి బొగ్గు తీసుకుపోయే రైలు పట్టాలు నిరుపయోగంగా పడి వుంటాయి. అలా నిరుపయోగంగా ఉన్న రైలు పట్టాలు ఎక్కడున్నాయో కనుక్కుని కుర్రాళ్ళు అక్కడ ‘పని’ మొదలెడతారు. కష్టపడి రెండు పట్టాలని ఊడపీకి తాళ్లతో కట్టి పక్కకి ఈడుస్తారు. అంతలో అల్లంత దూరంలో ఓ రైలు కూత వినిపిస్తుంది. నలుగురికీ గుండె గుభేలు మంటుంది.



ఆదరాబాదరాగా పట్టాలు తిరిగి ముందు ఉన్నట్టు పెట్టబోతారు. కాని కొద్ది క్షణాలలో ఆ రైలు ఈ దారి వెంట రాబోతోంది. ఇక పరుగెత్తి రైలు ఆపడం తప్ప వేరే మార్గం లేదు. నలుగురూ చేతులు ఊపుతూ, అరుచుకుంటూ రైలు కూత వచ్చిన దారిన పరుగు అందుకుంటారు. అల్లంత దూరంలో పొగలు కక్కుతూ ఇంజిను కనిపిస్తుంది. ఇంకొంతలో వీళ్లని సమీపిస్తుందని అనుకుంటుండగా ఆ రైలు మరో రూట్ లో ఎటో వెళ్ళిపోతుంది. నలుగురూ ఓ సారి నిట్టూర్చి నీరసంగా ఆ పట్టాల మీదే చతికిలబడతారు.

ఈ కొత్తరకం స్టీలుతో చేసిన వాషర్ తో మరో రాకెట్ ని తయారు చేసి లాంచి సిద్ధం చేస్తారు.

(ఇంకా వుంది)

అధ్యాయం 20


ఇక ఇక్కట్లు మొదలయ్యాయి



ఇక ఆహార పదార్థాలను పొదుపు చేసే వ్యవహారం మొదలయ్యింది. మేం తెచ్చుకున్న నీరు కూడా మూడు రోజులకి మించి రాదు. భోజనం వేళ అప్పుడు ఆ సంగతి స్పష్టంగా అర్థమయ్యింది. ఇక ఈ సంక్రమణ భూస్తరాలలో నీటి బుగ్గలు దొరికే అవకాశం కూడా తక్కువని అర్థమయ్యాక విచారం మరీ ఎక్కువయ్యింది.



ఇక మర్నాడు అంతా మా ఎదుట విస్తరించిన సొరంగ మార్గానికి అంతు లేదని అనిపించింది. అందరం ఒక్క మాట కూడా మాట్లాడకుండా నడుస్తూ పోయాం. హన్స్ మౌనం ఓ అంటు వ్యాధిలా మా ఇద్దరికి కూడా సోకింది.



ఇప్పుడు దారి పైకి పోతున్నట్టు అనిపించలేదు. అంటే కచ్చితంగా చెప్పడం కష్టం. కొన్ని సందర్భాలలో వాలు కొద్దిగా కిందికే ఉన్నట్టు అనిపించేది. కాని అది కూడా చెప్పుకోదగ్గ వాలు కాదు. ఈ పరిస్థితి ప్రొఫెసరు కి పెద్దగా నచ్చలేదు. స్తరాలలో పెద్దగా మార్పు లేదు. సంక్రమణ దశకి చెందిన స్తరాల లక్షణాలు ఇప్పుడు కొట్టొచ్చినట్టు కనిపిస్తున్నాయి.



మా విద్యుత్ దీపాల కాంతులు చుట్టూ గోడల లోని సున్నపురాయి, ఎర్రని ఇసుకరాయి, షిస్ట్ రాళ్ల మీద పడి మెరుపులు చిందిస్తున్నాయి. వేల్స్ లోని ఒక ప్రాంతం గుండా పోతున్నామేమో ననిపించింది. ఆ ప్రాంతానికి చెందిన పూర్వీకులు తమ జాతి పేరే ఆ ప్రాంతానికి పెట్టారు. చక్కని పాలరాతి శకలాలు గోడలని అలంకరిస్తున్నాయి. ఒక చోట నెత్తుటి ఎరుపు, మరో చోట సంజె కాంతుల సొంపు ఇలా అనేకవన్నెల కెంపులు మా పరిసరాలకి ఏదో అలౌకిక సౌందర్యాన్ని ఆపాదిస్తున్నాయి.



ఈ శిలలలో ఎన్నో ఏవో ఆదిమ జీవాల పోలికలో ఉన్నాయి. ట్రైలోబైట్ల లాంటి ప్రాథమిక జీవరాశులు కాకుండా మరింత ఉన్నత జాతి జీవాలు కనిపిస్తున్నాయి. కొన్ని గనాయిడ్ చేపలని పోలి వున్నాయి. మరి కొన్ని పురాజీవ శాస్త్రవేత్తలు (paleontologists) కనుక్కున్న ప్రప్రథమ సరీసృపాలలా ఉన్నాయి. పుడమ చరిత్రలో డెవోనియన్ దశలో సముద్రాల నిండా ఈ రకమైన జీవాలే ఉండేవని చెప్తారు. తదనంతరం ఏర్పడ్డ శిలాజాతులలో ఆ జీవాల అవశేషాలు కుప్పలు తెప్పలుగా మిగిలి ఉండాలి.



మానవుడు అగ్రస్థానాన గల జీవపరిణామ సోపాన్ని ఎగబ్రాకుతున్నామని స్పష్టంగా తెలుస్తోంది. కాని ఎందుచేతనో ప్రొఫెసర్ లీడెన్ బ్రాక్ మాత్రం అదేమీ పట్టనట్టు కనిపిస్తున్నాడు.



ఆయన వాలకం చూస్తుంటే రెండు పరిణామాలలో ఒకదాని కోసం ఎదురు చూస్తున్నట్టు అనిపిస్తుంది. వాటిలో మొదటిది – ఎదురుగా ఓ నుయ్యో, గొయ్యో కనపడితే, అందరం అందులోకి దూకి నేరుగా పాతాళానికి చేరుకోవడం. ఇక రెండోది – ఎదురుగా ఏదైనా అవరోధం అడ్డుపడితే ఇక దారి లేక ఇంటి దారి పట్టడం. సాయంత్రం అయిపోయింది గాని ఈ రెండు పరిణామాలలో ఏదీ జరగలేదు.

ఆ రాత్రి దాహార్తికి ప్రాణం విలవిలలాడింది. మర్నాడు శుక్రవారం మా చిన్నారి ముఠా మెలికలు తిరిగే చిమ్మ చీకటి సొరంగ మార్గల వెంట ముందుకు సాగిపోయింది.

అలా ఓ పది గంటలు ఏకబిగిన నడిచాక చుట్టూ గోడల నుండి ప్రతిబింబించే కాంతి ఉన్నట్లుండి బాగా సన్నగిల్లడం గుర్తించాను. అంతవరకు మిరుమిట్లు గొలిపిన పాలరాయి, సున్నపు రాయి, ఇసుకరాయికి చెందిన పాషాణ వర్ణాల స్థానంలో కాళ కాంతి లేని నల్లదనం కనిపించింది. ఒక దశలో దారి బాగా ఇరుకు అయ్యింది. భుజాలకి గోడలు తగులుతున్నాయి.

చెయ్యి తీసి చూస్తే చేయి నల్లగా కనిపించింది.

(ఇంకా వుంది)

కొత్త రాకెట్ కి ‘ఔక్’ (AUK) అని ఓ చిత్రమైన పేరు కూడా పెడతారు. ‘ఔక్’ అంటే పెద్దగా ఎగరలేని ఓ పక్షి పేరు. నలుపు తెలుపు రంగులతో ఇవి చూడడానికి కొంచెం పెంగ్విన్ పక్షుల్లా ఉంటాయి. బాగా ఈదగలవు.


తాము చేసిన రాకెట్ ఆ మాత్రం ఎగిరితే చాలని రాజీ పడినట్టున్నారు కుర్రాళ్లు!



వత్తి అంటించగానే రాకెట్ చివ్వున పైకి లేస్తుంది. కాని సంబరం క్షణకాలమే! పైకి లేచిన రాకెట్ మనసు మార్చుకుని పక్కకి తిరిగి ఊరి మీద విరుచుకు పడుతుంది. మీదకి దూసుకొస్తున్న రాకెట్ ని చూసిన జనం చెంగు చెంగున గెంతి ప్రాణాలు కాపాడుకుంటుంటారు. అలా ఊరంతా జడిపించిన ఆ రాకెట్ చివరికి పోయి పోయి హోమర్ తండ్రి ఆఫీసు కిటికీ అద్దాలని ఛేదించుకుంటూ ఆ తండ్రి పాదాల చెంత వాలుతుంది!



హోమర్ తండ్రి దర్శనం చేసుకోడానికి పాపం ఆ రాకెట్ ఓ దుర్ముహూర్తాన్నే ఎంచుకుంది. ఆ సమయంలో బొగ్గు గనిలో పరిస్థితులు సంకటంగా ఉంటాయి. గని నుండి వచ్చే ఉత్పత్తులు తగ్గిపోతున్నాయని పై అధికారులు గని మూతవేసే పరిస్థితి వస్తోందని ఆ సమయంలో మిస్టర్ హికమ్ తో చర్చిస్తుంటారు. అలాంటి తరుణంలో ఈ హవాయి చువాయి గదిలోకి దూసుకు రావడం చూసి ఆయనకి చిర్రెత్తుతుంది. పైగా ఆ పని చేసింది స్వయంగా తన పుత్ర రత్నమే అని తెలియగానే అందరి ముందు కొడుకుని దులిపేస్తాడు. తనకి చెప్పకుండా దొంగతనంగా తన ఫాక్టరీలో టెక్నీషియన్ల సహాయం తీసుకుని వెల్డింగ్ చెయ్యించుకున్నందుకు “దొంగ” అని కూడా తిడతాడు. “మళ్లీ కంపెనీ పరిసరాల్లో ఈ ‘చెత్త’ తో కనిపిస్తే ఊరుకునేదే లేదు” అని గట్టిగా మందలిస్తాడు.

జరిగిన అవమానం భరించలేక హోమర్ ఇంటి కెళ్ళి వాళ్ల అమ్మతో ఫిర్యాదు చేస్తాడు. “అందరి ముందు దొంగ అని తిట్టాడమ్మా!” అంటూ శోకాలు పెడతాడు. “అసలైనా ఆ గని ఆయనకి ఏం ఇచ్చిందని? ఊపిరితిత్తుల్లో ఇంత పెద్ద నల్లని మచ్చ తప్ప,” అంటూ నిష్టూరంగా మాట్లాడతాడు. అప్పుడే ఇంట్ళోకి వస్తున్న తండ్రికి ఈ మాటలు విని ఒళ్ళు మండిపోతుంది. పిల్లలు సేకరించిన ‘రాకెట్ సరంజామా’ అంతా తీసి బయటపడేస్తాడు.

ఈ విషయం హోమర్ నేస్తాలకి తెలుస్తుంది. ముగ్గురూ నీరుగారి పోతారు. వీళ్లు రాకెట్ ప్రయోగాలు చేస్తున్నారని తెలియగానే బడిలో చిన్న సంచలనం బయల్దేరుతుంది. ప్రయోగం విజయవంతం అయితే జాతీయ స్థాయిలో ‘science fair’ లో పాల్గొనచ్చని మిస్ రైలీ అని ఓ టీచరు ప్రోత్సహిస్తుంది. ఈవిడకి ఈ పిల్లలు అంటే చాలా ఇష్టం. ముఖ్యంగా హోమర్ పెద్దయ్యాక మంచి ప్రయోజకుడు అవుతాడని ఆమెకి గట్టి నమ్మకం. ఈ ఆశలు, అవకాశాలు గంగపాలు అయినందుకు పిల్లలు నలుగురూ డీలా పడిపోతారు.

పల్లెకి దూరంగా అడవిలో ఈ విషయం గురించి మాట్లాడుకుంటూ నలుగురూ తచ్చాడుతుంటారు. ఇంతలో హోమర్ కి ఓ ఆలోచన వస్తుంది. తన తండ్రి అసలు రాకెట్ తో ప్రయోగాలు చేసుకోమన్లేదు. కంపెనీ పరిసరాలలో చెయ్యొద్దన్నాడు అంతే. కనుక కంపెనీ సరిహద్దుల బయట ఎక్కడైనా మళ్లీ ప్రయోగాలు కొనసాగిద్దాం అంటాడు. తక్కిన ముగ్గురూ ముందు ఒప్పుకోరు. కంపెనీ పరిసరాలకి అవతలికి అంటే గ్రామం నుండి ఎనిమిది మైళ్ళు నడవాలి. జరిగే పని కాదంటారు.

అప్పుడు హోమర్ అంటాడు – “చూడండి! ఈ ఊళ్లో పుట్టిన దౌర్భాగ్యానికి మనందరి జీవితాలు ఆ బొగ్గు గనిలోనే తెల్లారబోతున్నాయి. లేక లేక ఓ మంచి అవకాశం దొరికింది. జాతీయ స్థాయిలో సైన్స్ ఫెయిర్ పోటీలో నెగ్గితే మనకి స్కాలర్షిప్ లు వస్తాయి. పై చదువులకి మంచి విశ్వవిద్యాలయాకి వెళ్ళొచ్చు. ఈ అవకాశం వొదులుకుంటే ఓ చీకటి కూపమే గతి. కొంచెం దూరదృష్టితో ఆలోచించండి. ఈ అవకాశం వొదులుకోవద్దు. ఇది తప్ప మనకి వేరే దారి లేదు.”

ముగ్గురు పిల్లలూ ఒప్పుకుంటారు. గ్రామానికి ఎనిమిది మైళ్ళ దూరంలో ‘స్నేక్ రూట్’ (Snakeroot) అనే ప్రదేశానికి వెళ్ళి చూస్తారు. అక్కడో విశాలమైన మైదానం కనిపిస్తుంది. ఆ ప్రాంతం అంతా పూర్తిగా నిర్జనంగా ఉంటుంది. నలుగురికీ ఆ ప్రాంతం బాగా నచ్చుతుంది. అక్కడో ‘లాంచ్ పాడ్’ నిర్మించాలని నిశ్చయించుకుంటారు.



రాకెట్ కి వత్తి అంటించాక ఊరంగా వెళ్లి దాక్కోవడానికి ఓ బంకర్ లాంటిది నిర్మించాలని అనుకుంటారు. అందుకు కావలసిన సరంజామా కోసం దండుకునే కార్యక్రమంలో పడతారు. గ్రామస్థులు తలా ఒక రకంగా సహాపడతారు. కలప, మేకులు, రేకులు ఇలా ఎంతో సరంజామా ఉచితంగా అందుతుంది.



కాని బంకర్ కి పునాది వెయ్యడానికి కొంచెం సిమెంట్ కావాలి. హోమర్ తండ్రి ఫాక్టరీలో చాలా సిమెంట్ ఉంటుంది. తిడతాడని తెలిసినా గత్యంతరం లేక వెళ్ళి కొంచెం సిమెంట్ కావాలని తండ్రిని అడుగుతాడు –

“ఇంకా మీరు రాకెట్లతో ఆ పిచ్చి పిచ్చి ప్రయోగాలు మానలేదు అన్నమాట!” తండ్రి కాస్త కోపంగా అడుగుతాడు.

“కంపెనీ పరిసరాల్లో వద్దన్నారు అంతే. స్నేక్ రూట్ మీ కంపెనీకి చెందదుగా?”

“అంటే ఎనిమిది మైళ్ళు నడిచి వెళ్తారన్నమాట?”

“అవును నాన్నా,” తలవంచుకుని అంటాడు హోమర్.

“నాకు తెలియక అడుగాను హోమర్. ఒక్క విషయం చెప్పు. ఆ వెర్నర్ వాన్ బ్రౌన్, అతడి జర్మను పటాలం అంతా అక్కడ ఏం పొడిచేస్తున్నారంటావ్? నన్నడిగితే ఈ రాకెట్ల గోల అంతా ఓ పెద్ద ‘స్టంట్’ తప్ప మరింకేమీ లేదంటాను.”

“అంతరిక్ష పోటీలో రష్యన్ల కన్నా ముందు ఉండడం మీకు వట్టి ‘స్టంట్’ లాగా కనిపిస్తోందా నాన్నా?”

“కాక మరింకేంటి? కొత్తలో ఏదో సంబరం. నాలుగు రోజులు పోతే ముచ్చట తీరిపోతుంది. అప్పుడు ఆ మొత్తం జర్మన్ ముఠాని ఇంటికి పంపించేస్తారు. అప్పుడు అంతా ఈ పిచ్చి వేషాలు మానేసి అసలు సిసలైన ఉద్యోగాలు వెతుక్కోవాలి.”

“అంటే బొగ్గుగనిలో అనా మీ ఉద్దేశం?”

“ఇదుగో చూడు హోమర్! మనం తీసే బొగ్గు వల్ల స్టీలు ఉత్పత్తి సాధ్యం అవుతుంది. స్టీలు ఉత్పత్తి పడిపోతే అసలు దేశమే పడిపోతుంది. నీ బుర్రలో ఓ బఠాణీ అంత మెదడు ఉన్నా ఈ విషయం అర్థం అవుతుంది అనుకుంటాను. వెళ్ళవతలకి,” అని కసురుతాడు. హోమర్ కోపంగా వెళ్ళిపోబోతుంటే వెనక్కి పిలిచి తండ్రి అంటాడు – “ ఈ మధ్య ఇక్కడ ఓ చిన్న రోడ్డు వేశారు. కొంచెం సిమెంట్ మిగిలి ఉండాలి. వర్షంలో కొద్దిగా తడిసి ఉండోచ్చు. నీకేమైనా పనికొస్తుందంటే తెప్పిస్తాను,” అంటాడు.

“థాంక్స్ నాన్నా” అని కృతజ్ఞతలు చెప్పుకుని బయటికి నడుస్తాడు హోమర్. బయటి వాళ్ల మాటెలా వున్నా ఈ విషయంలో తన తండ్రి కాస్తంత ప్రోత్సహించినా చాలు తనకి కొండంత బలం వచ్చినట్టు ఉంటుంది.

లాంచ్ పాడ్ నిర్మాణానికి కావలసిన సరంజామా ఇప్పుడు అమరింది. ఇక లాంచ్ చెయ్యడమే తరువాయి.

(ఇంకా వుంది)

“జనవరి 29, 1839 లో వివాహం, గోవర్ వీధిలో నివాసం” దగ్గర్నుండి “సెప్టెంబర్ 14, 1842 లో లండన్ విడిచి డౌన్ నగరంలో స్థిరపడడం” వరకు

(సుఖసంతోషాలతో కూడిన తన వైవాహిక జీవనం గురించి, పిల్లల గురించి కొంత ముచ్చటించిన తరువాత డార్విన్ ఇలా అంటాడు - )

లండన్ లో జీవించిన మూడేళ్ల ఎనిమిది నెలల కాలంలో పెద్దగా వైజ్ఞానిక విషయాల జోలికి పోలేదు. అయితే ఎప్పటిలాగానే కష్టపడి పనిచేసేవాణ్ణి. దీనికి కారణం ఆ దశలో తరచు ఆరోగ్యం దెబ్బ తినడమే. ఒక సారి దీర్ఘకాలం మంచాన పడ్డాను. ఓపిక ఉన్న సమయాలలో ‘పగడపు దీవులు’ మీద నేను తలపెట్టిన పుస్తకం మీద పని చేస్తూ ఉండేవాణ్ణి. పెళ్ళికి ముందు ఆరంభించిన ఈ పుస్తక రచన మే 6, 1842 నాటికి పూర్తయ్యింది. పుస్తకం చిన్నదే గాని దీన్ని పూర్తి చెయ్యడానికి ఇరవై నెలల కఠోర శ్రమ అవసరం అయ్యింది. ఈ పుస్తక రచన కోసం పసిఫిక్ దీవుల మీద ఉన్న ప్రతీ పుస్తకాన్ని చదవవలసి వచ్చింది. పైగా ఎన్నో మ్యాపులని కూడా సంప్రదించవలసి వచ్చింది. అందుకే రాయడానికి అంత కాలం పట్టింది. వైజ్ఞానిక సమాజాల నుండి ఆ పుస్తకం ఎన్నో మన్ననలు అందుకుంది. అందులో ప్రతిపాదించబడ్డ సిద్ధాంతం ఇప్పుడు లోకసమ్మతం అయ్యిందని అనుకుంటాను.



నేను రాసిన కృతులలో ఇంతగా తార్కిక అనుమానాత్మక (deductive) పద్ధతిలో రాసిన కృతి మరొకటి లేదేమో. దక్షిణ అమెరికా పశ్చిమ తీరం మీద ఉన్న కాలంలో ఈ సిద్ధాంతం మొత్తాన్ని ఊహించాను. అప్పటికి ఇంకా ప్రత్యక్షంగా కొరల్ దీవులని ఎప్పుడూ చూడలేదు. తదనంతరం వాస్తవ దీవులని క్షుణ్ణంగా పరిశీలించి నా అభిప్రాయాలు సరైనవో కాదో నిర్ధారించవలసి వచ్చింది. ఇక్కడ ఒక విషయాన్ని పేర్కొనాలి. అప్పటికి రెండేళ్ళుగా దక్షిణ అమెరికా తీరానికి చెందిన కొన్ని విశేషాల గురించి అధ్యయనాలు చేస్తూ వచ్చాను. తీరరేఖ మీద అక్కడక్కడ ఉద్ధతి (elevation) కనిపిస్తుంది. అలాగే వికోషీకరణ (తరుగుదల, denudation) కనిపిస్తుంది, అవక్షేపాల (sediments) ఏర్పాటు కనిపిస్తుంది. ఇవన్నీ చూశాక అవక్షేపాలు పదే పదే ఏర్పడడం వల్ల నేల ఎలా పైకి లేస్తుందో మనసులో ఊహించుకోసాగాను. ఆ విధంగా అవరోధక పగడపు దీవుల (barrier reefs) యొక్క, atoll (మధ్యలో నీరు చుట్టూ సన్నని గట్టు కల పగడపు దీవి) యొక్క ఆవిర్భావాన్ని వర్ణించే సిద్ధాంతం నాలో ఊపిరి పోసుకుంది.



పసిఫిక్ మహాసముద్రంలో అటాఫూ ఎటాల్ (వికీ)



పగడపు దీవుల మీద అధ్యయనాలు కాకుండా, లండన్ లో జీవించిన రోజుల్లో మరి కొన్ని అంశాల మీద కూడా భౌగోళిక సదస్సు ముందు పరిశోధనా పత్రాలు చదివాను. వాటిలో మచ్చుకి – దక్షిణ అమెరికా కి చెందిన అనియత మహాశిలలు (erratic boulders) గురించి, భూకంపాలు, వానపాముల చర్యల చేత వదులు మట్టి ఏర్పాటు, మొదలైనవి.

‘బీగిల్ యాత్రలో బయటపడ్డ జంతుశాస్త్ర విశేషాలు’ అన్న గ్రంథ రచన యొక్క పర్యవేక్షణ కూడా కొనసాగించాను. ఇవన్నీ ఒక పక్క ఇలా సాగుతుండగా ‘జీవజాతుల ఆవిర్భావం’ (origin of the species) కి కావలసిన విషయసేకరణ మాత్రం ఎప్పుడూ ఆపలేదు. అనారోగ్యం వల్ల మరి ఇంకేమీ చెయ్యలేని పరిస్థితిలో ఈ పనికి పూనుకునేవాణ్ణి.

1842 వేసవిలో ఆరోగ్యం కాస్త కుదుట పడింది. ఉత్తర వేల్స్ ప్రాంతంలో కొద్దిగా పర్యటించాను. ఆ ప్రాంతానికి చెందిన పెద్ద లోయలని ఒకప్పుడు నింపిన పాత హిమానీ నదాల యొక్క పర్యవసానాలని పరిశీలించడం ఆ యాత్ర యొక్క లక్ష్యం. నా పరిశీలనలని సంక్షిప్త రూపంలో ఫిలసాఫికల్ మాగజైన్ (’Philosophical Magazine,’ 1842) లో ప్రచురించాను. ఈ యాత్ర నాకెంతో ఉత్సాహకరంగా అనిపించింది. కొండలెక్కడానికి, ఎంతో దూరాలు నడవడానికి కావలసిన ఓపిక ఉండడం అదే ఆఖరు సారి అనుకుంటా. భౌగోళిక పరిశోధనలో అలాంటి ప్రయాస అవసరం మరి.



(ఇంకా వుంది)

ఆకాశంలో స్పుట్నిక్ ని చూసిన దగ్గర్నుండి హోమర్ మనసు మనసులో లేదు. తనతో మరిద్దరు నేస్తాలు కూడా వచ్చారు. చూశారు. కాని కాసేపట్లోనే ఆ విషయం గురించి మర్చిపోయారు. హోమర్ మనసులో మాత్రం ఏదో ఆలోచన దొలిచేస్తోంది.

ఆ రాత్రి హోమర్ ఇంట్లో వాళ్లంతా భోజనం చేస్తున్న సన్నివేశం. హోమర్ తండ్రి పేరు కూడా హోమరే! పూర్తి పేరు హోమర్ హికమ్. అంటే కొడుకు పేరు హోమర్ హికమ్ (జూనియర్) అన్నమాట. మిస్టర్ హికమ్ ఆ గ్రామంలోని బొగ్గు గనికి మేనేజరు. పని పట్ల అపారమైన చిత్తశుద్ధి గల, గొప్ప నిజాయితీ గల వ్యక్తి. అయితే ఈయనకి బొగ్గుగనే లోకం. తన పిల్లలు కూడా పెద్దయ్యాక బొగ్గుగనిలో పని చేస్తారని కలలు కంటుంటాడు. హోమర్ ఇతడికి చిన్న కొడుకు. పెద్ద కొడుకు పేరు జిమ్. ఇతగాడిది ఫుట్ బాల్ లో అందె వేసిన కాలు! కనుక కాలేజి స్కాలర్షిప్ వచ్చే అవకాశాలు ఉన్నాయి. కాని చిన్న కొడుకైన హోమర్ విషయంలోనే తల్లిదండ్రులకి కొంచెం చింత. ఎందుకంటే మనవాడికి ఫుట్ బాల్ ఆట్టే అబ్బలేదు.

భోజనం దగ్గర అందరూ జిమ్ కి ఫుట్ బాల్ స్కాలర్షిప్ తప్పకుండా వస్తుందని, కాలేజికి వెళ్ళి పెద్ద చదువులు చదువుకుంటాడని ఉత్సహంగా మట్లాడుకుంటుంటారు. వాళ్ల ఉత్సాహాన్ని భంగపరుస్తూ ఉన్నట్టుండి హోమర్ బిగ్గరగా అంటాడు – “ఎలాగైనా ఓ రాకెట్ నిర్మిస్తాను!”



మర్నాడు బడిలో హోమర్ తన నేస్తాలకి తన ఆలోచన గురించి చెప్తాడు. హోమర్ కి ఇద్దరు దోస్తులు. ఒకడి పేరు రాయ్ లీ. ఇతగాడి తండ్రి బొగ్గు గని ప్రమాదంలో మరణిస్తాడు. పెంపుడు తండ్రి పెంచుకుంటుంటాడు. అయితే పెంపుడు తండ్రి కిరాతకుడు. తాగొచ్చి రోజూ కొడుకుని చావబాదుతూ ఉంటాడు. రెండవ మిత్రుడు షర్మాన్ ఓ డెల్. ఇతగాడి తండ్రి కూడా బొగ్గు గనిలో ప్రమాదంలో పోయిన వాడే.



అయితే ఇద్దరికీ రాకెట్ గురించి పెద్దగా తెలీదు. మొత్తం మీద ముగ్గురికీ రాకెట్ గురించి ఒకే మోతాదులో తెలుసని ముగ్గురికీ అర్థమవుతుంది. మరేం చెయ్యాలి?

ఓం ప్రథమంగా చిన్న ప్రయోగం చేస్తారు. ఎక్కడో కొన్ని ‘దీపావళి’ పటాసుల లాంటి 30 పటాసులు సంపాదించి, అందులోని మందుగుండు తీసి, ఓ గొట్టంలోకి దట్టించి చిన్న రాకెట్ లాంటిది తయారు చేస్తారు. దాన్ని హోమర్ ఇంటి పెరట్లో, కంచె మీద కూర్చోబట్టి వత్తి అంటిస్తారు. ముగ్గురూ మెడలు సారించి ఎంత ఎత్తుకు పోతుందో నని ఆత్రంగా చూస్తుండగా ఓ పెద్ద చప్పుడు వినిపిస్తుంది. ముగ్గురూ ఆ పేలుడికి వెల్లకిలా పడతారు. దెబ్బకి కళ్లు బైర్లు కమ్ముతాయి. లోపలి నుండి హోమర్ తల్లి ఎల్సీ ఆదుర్దాగా పరుగెత్తుకుని బయటికి వస్తుంది.

పరిస్థితి చూసి, విషయం అర్థమై “ఒరేయ్! రాకెట్లతో ఆడుకోమన్నా గాని, ప్రాణాల మీదికి తెచ్చుకో మన్లేదు” అని ముగ్గుర్నీ దులిపేస్తుంది.

ఉత్సాహంగా చేసిన ఈ ప్రథమ రాకెట్ ప్రయోగం అలా ‘తుస్సు’ మన్నందుకు హోమర్ విచారపడతాడు.



ఒక పక్క ఈ బాల రాకెట్ శాస్త్రవేత్తల పాట్లు ఇలా ఉంటే, ఇంచుమించు అదే కాలంలో నాసాలో ఫాన్ బ్రౌన్ గారు పంపిన రాకెట్లు కూడా ఇలాగే కూలిపోతుంటాయి. వాన్గార్డ్ (Vanguard) రాకెట్ విఫలమవుతుంది.

ఏకలవ్య శిష్యుడిలా హోమర్ తన బాధంతా వెళ్లగక్కుకుంటూ వెర్నర్ ఫాన్ బ్రౌన్ కి విఫలమైన తన ప్రయత్నం గురించి ఉత్తరం రాస్తాడు. అలాగే అదే ఉత్తరంలో విఫలమైన వాన్ గార్డ్ రాకెట్ గురించి సంతాపం కూడా వ్యక్తం చేస్తాడు.



మరి ప్రాణాపాయం లేకుండా రాకెట్ ని తయారు చెయ్యడం ఎలా? సరైన పద్ధతి ఏంటో కచ్చితంగా కనుక్కుని చెయ్యాలి. తలతిక్క ప్రయోగాలు చేస్తే గాల్లోకి లేచేది రాకెట్ కాదు. మరి ఎవరిని అడగాలబ్బా అని మిత్రులు ముగ్గురూ తలలు పట్టుకుంటారు.



వీళ్ల బళ్లో విడ్డూరం శాల్తీ ఒకడు ఉంటాడు. ఎవరితోనూ మాట్లాడకుండా ఓ మూల కూర్చునే ఒంటరి పురుగు. వీడో పుస్తకాల పురుగు కూడా. వీడి పేరు క్వెంటిన్ విల్సన్. సైన్స్ లో తన తోటి నేస్తాల కన్నా ఎంతో పరిజ్ఞానం ఉన్నవాడు.



మర్నాడు స్కూల్ కాంటీన్ లో ఓ మూల ఒక్కడే కూర్చుని తింటున్న క్వెంటిన్ ని సమీపించి హోమర్ మాట కలపబోతాడు. హోమ్ వర్క్ కాపీ కొట్టాలని చూస్తున్నాడేమో నని సందేహించి, కుదరదంటాడు క్వెంటిన్. కాని హోమర్ రాకెట్ విషయం అడుగుతాడు.



క్వెంటిన్ రాకెట్ల గురించి తనలి తెలిసినదంతా ఏకరువు పెట్టుకొస్తాడు. క్రీ.శ. 1000 లో చైనా వాళ్లు మొదట రాకెట్లు కనుక్కున్నారంటూ రాకెట్ల చరిత్ర చెప్పుకొస్తాడు. తన వద్ద ఉన్న ‘సైంటిఫిక్ అమెరికన్’ పత్రికలో ఓ వ్యాసం తెచ్చి చూపిస్తాడు. అందులో రాకెట్ ఎలా తయారు చెయ్యాలో వివరంగా ఉంటుంది.



వ్యాసం చదివాక పిల్లలు ముగ్గిరికీ రాకెట్ నిర్మాణం గురించి కొన్ని ప్రాథమిక విషయాలు అర్థమవుతాయి. రాకెట్ ఇంధనంలో ముఖ్య అంశాలు పొటాషియమ్ క్లోరేట్, మరియు సల్ఫర్. ఈ రెండు పదార్థాలు ఎక్కడో సంపాదిస్తారు. అలాగే రాకెట్ దేహానికి ఓ లోహపు గొట్టం తెచ్చి దాన్ని సరైన పొడవుకి కోస్తారు. ఆ గొట్టానికి ఒక కొసలో చిన్న టోపీ లాంటి మూత పెడతారు. అవతలి కొసలో ఇంధనం మండగా పుట్టే జ్వాలలు బయటికి పోడానికి ఓ సన్నని ద్వారం ఏర్పాటు చెయ్యాలి. అంటే గొట్టాన్ని ఇంచుమించు మూస్తూ ఓ వాషర్ ని తెచ్చి అక్కడ వెల్డింగ్ (welding) చెయ్యాలి.



కుర్రాళ్ళు ముగ్గురికీ మరి వెల్డింగ్ రాదు. కనుక హోమర్ తన తండ్రి వద్ద పని చేసే ఇసాక్ బైకోవ్స్కీ అనే ఓ ఉద్యోగి సహాయం అడుగుతాడు. కంపెనీ సరంజామా ఉపయోగించి పిల్లలకి సాయం చేశాడని తెలుస్తే హోమర్ తండ్రి మండిపడతాడని బైకోవ్స్కీ కి బాగా తెలుసు. అయినా పిల్లల ఉత్సాహం చూసి వాళ్ళు అడిగినట్టే గొట్టానికి ఒక కొసలో వాషర్ వెల్డ్ చేసి ఇస్తాడు. ఇప్పుడు రాకెట్ దేహం సిద్ధం అయ్యింది. అందులో అంతకు ముందు తయారు చేసిన మందుగుండు పొడి బాగా దట్టించి మళ్లీ ప్రయోగానికి సిద్ధం అవుతారు.



మళ్లీ రాకెట్ ని హోమర్ ఇంటి కంచె మీద ప్రతిష్టించి వత్తి అంటించడానికి ఆయత్తం అవుతారు.

(ఇంకా వుంది)

భూమి గుండ్రంగా ఉంది
(హాస్య భరిత సైన్స్ నాటిక)

భూమి గుండ్రంగా ఉంటుందన్న విషయం ప్రస్తుతం మనకి అత్యంత స్వయంవిదితంగా అనిపించవచ్చు. కాని కొద్ది శతబ్దాల క్రితం వరకు కూడా ఈ విషయం మీద జనంలో  చిత్రమైన ఆలోచనలు చలామణిలో ఉండేవి. భౌతిక శాస్త్రవేత్తల, అన్వేషుల (explorers)  కృషి ఫలితంగా ఈ విషయం లో క్రమంగా అవగాహన పెరిగింది. ఈ భావవికాస చరిత్ర గురించి అసిమోవ్ చాలా అందంగా చెప్పుకొస్తాడు. అసిమోవ్ అందించిన కథనాన్ని ఆసరాగా చేసుకుని ఆ చరిత్రని ఓ సరదా నాటకంగా వ్రాయడానికి ప్రయత్నించాను. సైన్స్ రంగంలో తెలుగులో హాస్య నాటికలు ఉన్నాయో లేవో నాకు తెలీదు. హాస్యం ద్వార, నాటక రూపంలో ప్రదర్శించబడ్డ సైన్స్ మరింత సులభంగా మింగుడు పడుతుందన్న ఉద్దేశంతో చేసిన ఓ చిన్న ప్రయత్నం.




ప్రతుల కోసం -
ఏ. గాంధీ,
పీకాక్ క్లాసిక్స్, హైదరాబాద్.

agaandhi@gmail.com

అక్టోబర్ స్కై అన్న పేరు గల హాలీవుడ్ చిత్రం 1999 లో విడుదల అయ్యింది. ఓ నిజజీవిత కథ ఆధారంగా తీసిన ఈ చిత్రం ఓ చిన్న గ్రామానికి చెందిన నలుగురు కుర్రాళ్ల కథ. కథ జరిగిన కాలం 1957. పెద్దగా సౌకర్యాలు లేని ఆ కుగ్రామానికి చెందిన ఆ కుర్రాళ్లకి కొన్ని కారణాల వల్ల ఓ రాకెట్ తయారుచెయ్యాలని ఆలోచన వస్తుంది. ఎన్నో కష్టనష్టాలకి ఓర్చి, ఎంతో వ్యతిరేకతని ఎదుర్కుని చివరికి ఓ చిన్న రాకెట్ తయారు చేస్తారు. ఆ రాకెట్ ని ఓ జాతీయ స్థాయి సైన్స్ ప్రాజెట్ పోటీ లో ప్రదర్శించి మొదటి స్థానంలో విజయం సాధిస్తారు. అత్యంత స్ఫూర్తి దాయకమైన ఈ కథలో ముఖ్య పాత్ర పేరు ‘హోమర్ హికమ్.’ ఇతడు రాసిన పుస్తకమే యూనివర్సల్ స్టూడియోస్ బానర్ కింద సినిమాగా విడుదల అయ్యింది. ఈ పుస్తకానికి రచయిత హోమర్ హికమ్ మొదట పెట్టిన పేరు Rocket Boys (రాకెట్ కుర్రాళ్లు). అయితే సినిమాకి అలాంటి పేరు పెడితే “ముప్పై ఏళ్లు నిండిన స్త్రీలు ససేమిరా చూడరు” అని యూనివర్సల్ స్టూడియోస్ సిబ్బంది అభిప్రాయపడడం చేత Rocket Boys అన్న పేరుని కాస్తా Ocober Sky అని మార్చవలసి వచ్చింది. ఇక్కడ తమాషా ఏంటంటే ‘Rocket Boys’ అన్న పదజాలంలోని అక్షరాలని తారుమారు చేస్తే అది ‘October Sky’ అవుతుంది. ఈ కథ పిల్లలకి ఎంత స్ఫూర్తి దాయకంగా ఉంటుందంటే ఈ పుస్తకాన్ని అమెరికాలో ఎన్నో బళ్లు పిల్లలు తప్పనిసరిగా చదవాల్సిన సాహిత్యంలో భాగంగా స్వీకరించాయి.



ఈ సినిమా కథని విపులంగా కొన్ని పోస్ట్ లలో చెప్పుకు రావాలని ఉద్దేశం.



అక్టోబర్ 4, 1957 లో రష్యా స్పుట్నిక్ ఉపగ్రహాన్ని విజయవంతంగా అంతరిక్షంలో కక్ష్యలో పెట్టగలిగింది. స్పుట్నిక్ విజయంతో అంతరిక్ష రంగంలో అమెరికా రష్యాల మధ్య మహోగ్రమైన పోటీ మొదలవుతుంది. ఇంత ముఖ్యమైన రంగంలో రష్యా అమెరికా కన్నా ముందు ఉండడం అమెరికాలో సంచలనం సృష్టిస్తుంది. రాకెట్ టెక్నాలజీలో పై చేయిగా వున్న రష్యా ఆ టెక్నాలజీని ఉపయోగించి అమెరికా మీద దెబ్బ తీస్తుందేమో నన్న భయం మొదలవుతుంది. రష్యా స్పుట్నిక్ ని పంపడం అనే ప్రపంచ ఘట్టమే మన సినిమా కథకి సందర్భాన్ని, నేపథ్యాన్ని సమకూరుస్తుంది.



కథా స్థలం అమెరికాలో, వెస్ట్ వర్జీనియాలో కోల్ వుడ్ (Coalwood) అనే ఓ చిన్న గ్రామం. ఆ గ్రామంలో ఓ బొగ్గు గని తప్ప మరేమీ లేని పరిస్థితి ఉంటుంది. ఆ పల్లెలో ఓ చిన్న బడి. ఆ బడిలో చదువుకుని బయటికి వచ్చిన వారిలో ఇంచుమించు అందరూ ఆ బొగ్గుగనిలో పని చేస్తారు. బహు కొద్ది మంది అదృష్టవంతులు మాత్రం, - ఫుట్ బాల్ లో ప్రావీణ్యత ఉన్న వారు – ఫుట్ బాల్ స్కాలర్ షిప్ మీద పొరుగు ఊళ్ళో కాలేజిలో చదువుకునే భాగ్యానికి నోచుకుంటారు.

స్పుట్నిక్ లాంచ్ జరిగిన నేపథ్యంలో కోల్ వుడ్ లో జనం రకరకాలుగా మాట్లాడుకుంటుంటారు.

‘రాకెట్లు ఉపయోగించి రష్యా మన మీద బాంబులు వేస్తుందో ఏమో?’ అంటాడు ఒకడు. ‘ఆ వేసేదేదో ఈ పల్లె మీద పడేస్తే శని వదిలిపోతుంది,’ అంటాడు మరొకడు.



స్పుట్నిక్ గురించి రేడియోలు హోరెత్తిస్తూ ఉంటాయి.

“గంటకి 18,000 మైళ్ల వేగంతో, భూమికి 559 మైళ్ల ఎత్తులో, 96 నిముషాలకి ఒకసారి భూమి చుట్టూ ప్రదక్షిణ చేస్తుంటుంది ఈ ఉపగ్రహం. సాయంత్రం సూర్యాస్తమయం జరిగిన గంట తరువాత, సూర్యోదయానికి ఓ గంట ముందు ఈ ఉపగ్రహం ‘అక్టోబర్ ఆకాశం’లో దర్శనమిస్తుంది.” అంటూ ఆ రేడియో ప్రోగ్రాం ఉపగ్రహం వివరాలు తెలుపుతుంది.



అదే ప్రోగ్రాంలో, అమెరికాకి చెందిన ‘వెర్నర్ ఫాన్ బ్రౌన్’ (Wernher von Braun) అనే రాకెట్ శాస్త్రవేత్త “దగ్గర్లోనే అమెరికా కూడా కృత్రిమ ఉపగ్రహాలని అంతరిక్షంలోకి పంపనుంది” అని ప్రకటిస్తాడు.



రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తరువాత జర్మనీ నుండి అమెరికాకి వలస పోయిన ఎంతో మంది శాస్త్రవేత్తలలో ఈ ఫాన్ బ్రౌన్ ఒకడు. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధ కాలానికి జర్మనీ రాకెట్ టెక్నాలజీని బాగా అభివృద్ధి పరచుకుంది. అయితే రాకెట్ లని అంతరిక్ష ప్రయోజనాల కోసం కాక, క్షిపణులు (missiles) రూపంలో యుద్ధ ప్రయోజనాల కోసం వాడుకుంది. జర్మనీ పంపిన V2 రాకెట్లు యూరప్ లో శత్రు దేశాల మీద నిప్పులు కురిపించి భీభత్సం సృష్టించాయి. ఆ V2 రాకెట్ల నిర్మాణంలో ముఖ్య పాత్ర వహించినవాడు ఈ వెర్నర్ ఫాన్ బ్రౌన్. యుద్ధం తరువాత ఇతగాడు అమెరికాలో NASA లో చేరిపోతాడు. తదనంతరం Saturn-V అనే రాకెట్ సీరిస్ నిర్మాణంలో ఇతడు ముఖ్య పాత్ర ధరించాడు. ఓ దశకం తరువాత చందమామ వద్దకి మనిషిని మోసుకు పోయిన అపోలో మిషన్ ఈ అత్యంత శక్తివంతమైన Saturn-V రాకెట్ వల్లనే సాధ్యమయ్యింది.



స్పుట్నిక్ గురించి దేశం అంతా ఇంత చర్చ జరుగుతున్న నేపథ్యంలో అదెలా ఉంటుందో నన్న కుతూహలంలో ఓ రోజు సాయంతం కోల్ వుడ్ ప్రజలంతా ఒక చూట గుమిగూడుతారు. మామూలుగా ఉపగ్రహాలు ఎంత చీకట్లోనైనా నేల నుండి చూస్తే కనిపించవు. కాని స్పుట్నిక్ లో ఓ ప్రత్యేకత వుంది. దాని సోలార్ పానెళ్లు ఎలా అమర్చారంటే వాటి మీద సూర్యకాంతి పడ్డప్పుడు అది ప్రతిబింబించి భూమి నుండి కనిపిస్తుంది. కనుక చీకటి ఆకాశంలో చిన్న కదిలే తారలా అందంగా కనిపిస్తుంది.

ఆకాశంలో అంత ఎత్తులో అంత వేగంగా కదిలే ఓ మానవ నిర్మిత వస్తువు కనిపించడం కోల్ వుడ్ ప్రజలకే కాదు, ప్రపంచ ప్రజలందరికీ అదే ప్రథమ అనుభవం. స్పుట్నిక్ దృశ్యం కోల్ వుడ్ ప్రజలలో కలకలం రేకెత్తిస్తుంది.



ఆ బృందంలో ఓ పిల్లవాడు కూడా ఉన్నాడు. ఆ దృశ్యాన్ని చూసి బాగా ప్రభావితం అయిన ఆ పిల్లవాడి మనసులో ఓ ఆలోచన మెరుస్తుంది.

(ఇంకా వుంది)

కాంతి విషయంలో న్యూటన్ సిద్ధాంతం తప్పని అర్థం చేసుకున్న డచ్ శాస్త్రవేత్త ఒకడు ఉన్నాడు. అతడి పేరు క్రిస్టియన్ హైగెన్స్. ఇతడు 1678 లో కాంతి ఒక తరంగం అని ప్రతిపాదించాడు.



అయితే కాంతి తరంగం అనుకోడానికి ఓ పెద్ద అభ్యంతరం ఉంది. తరంగానికి ఎప్పుడూ ఓ యానకం కావాలి. కాని తక్కిన తరంగాలలా కాక కాంతి శూన్యంలో కూడా ప్రయాణిస్తుంది. దీనికి సమాధానంగా హైగెన్స్, మనం శూన్యం అనుకునేది నిజానికి శూన్యం కాదని, ఈథర్ అనేటువంటి ఓ అతి సూక్ష్మమైన ద్రవమని, అది విశ్వమంతా వ్యాపించి ఉందని ప్రతిపాదించాడు.

ఈథర్ ద్రవంలో ఏర్పడే అలజడులే, తరంగాలే కాంతి అన్నాడు. ఆ తరంగాలు అనుదైర్ఘిక తరంగాలు అన్నాడు.



కాంతి తరంగాలు ఎలా వ్యాపిస్తాయి, అన్న ప్రశ్నకి సమాధానంగా హైగెన్స్ ఓ నిర్మాణాన్ని వర్ణిస్తాడు. ఆ నిర్మాణం అర్థం కావాలంటే ముందు కొన్ని భావనలు అర్థం కావాలి.

- ప్రావస్థ (phase)

- తరంగాగ్రం (wavefront)



ప్రావస్థ: చక్రికంగా మారుతున్న ప్రతీ రాశికి ఓ ప్రావస్థ ఉంటుంది. ఏ రాశి అయినా చక్రికంగా మారుతున్నప్పుడు దాని చలనాన్ని వృత్తం మీద కదిలే బిందువుతో పోల్చుకోవచ్చు. వృత్తం మీద కదిలే బిందువుని, వృత్త కేంద్రంతో కలిపితే, ఆ వ్యాసార్థం x-అక్షంతో ఏర్పరిచే కోణమే ఆ బిందువు యొక్క ప్రావస్థ (phase).

అలాగే ఓ తరంగం ప్రసారం అవుతున్నప్పుడు, ఒక బిందువు వద్ద నుండి తరంగాన్ని చూస్తే ఏదో రాశి పెరిగి కిందపడుతున్నట్టు ఉంటుంది. ఆ మార్పు పదే పదే చక్రికంగా జరుగుతున్నట్టు తెలుస్తుంది.

సామాన్య పరిభాషలో చెప్పాలంటే, చక్రికంగా మరే రాశిలో కొన్ని దశలు పదే వస్తుంటాయి. ఆ దశలనే ప్రావస్థ అంటారు. రెండు ఉదాహరణలు.

1) ఋతువులు – ఏడాదిలో ఋతువులు చక్రికంగా వస్తుంటాయి. అంటే ఏడాది యొక్క ప్రవస్థలు ఋతువులు అన్నమాట.

2) చంద్ర కళలు – 28 రోజులకి ఓ సారి చంద్రుడి కళలు చక్రికంగా మారుతుంటాయి. అంటే చంద్రుడి కళలు చంద్రుడి ప్రావస్థలు అన్నమాట.





1) సముద్ర తీరం మీదకి కెరటాలు పదే పదే పరుగులు పెడుతుంటాయి. కింద చిత్రంలో తీరం మీదకి వస్తున్న ఓ కెరటం కనిపిస్తుంది. ఆ కెరటాన్నే ‘తరంగాగ్రం’ (wavefront) అంటాం. అంటే తరంగం యొక్క ముందు భాగం అన్నమాట.





2) తరంగాగ్రానికి ప్రావస్థకి సంబంధం ఏంటి?

దానికి మరో ఉదాహరణ చూద్దాం. కింద కొలనులో ఓ బాతు బొమ్మ తేలుతోంది.

ఎడమ పక్క నుండి ఓ తరంగం బయలుదేరి వస్తోంది. తరంగంలో కెరటాలు వృత్తాకారంలో వ్యాపిస్తున్నాయి. నల్లని గీత ఓ తరంగాగ్రాన్ని సూచిస్తోంది. తరంగాగ్రం ఎలా కదులుతోంది అనేది కింద కనిపించే మూడు చిత్రాలలోని నల్లని గీత సూచిస్తోంది. తరంగాగ్రం కదులుతోందే గాని బాతు మాత్రం ఉన్న చోటే వుంది. అక్కడే ఉండి కిందికి పైకి కదులుతూ ఉంటుంది. అంటే బాతుకి ప్రవస్థ ఉంటుంది. అది బాతు ఉన్న చోటి నీటి ప్రావస్థతో సమానం. నల్లని రేఖ మీద ఉండే అన్ని బిందువుల వద్దను నీటి యొక్క ప్రావస్థ ఒక్కటే.

అందుకే తరంగాగ్రాన్ని ఈ విధంగా నిర్వచిస్తారు. యానకంలో ఒకే ప్రావస్థతో కదిలే భాగాలని ఒక ఊహాత్మక రేఖతో (లేదా తలంతో) కలిపితే వచ్చేదే ‘తరంగాగ్రం.’





(Vibrations and Waves by Benjamin Crowell)



(ఇంకా వుంది)

“ఏంటి నువ్వనేది?”

“ఇదుగో చూడండి” అంటూ పొరలు పొరలుగా అమరి వున్న సాండ్ స్టోన్, లైమ్ స్టోన్ శిలా స్తరాలని చూపించాను. నెమ్మదిగా స్లేట్ శిల యొక్క తొలి సూచనలు కనిపించడం కూడా చూపించాను.

“అయితే?”

“మొట్టమొదటి మొక్కలు, జంతువులు ఆవిర్భవించిన దశలో ఉన్నాం అంటాను.”

“కావాలంటే దగ్గర్నుండి చూడండి.”

లాంతరుని సొరంగం గోడలకి దగ్గరిగా పెట్టి చూడమన్నాను. మామయ్య అలాగే చూశాడు కాని ముఖంలో ఆశ్చర్యపు ఛాయలైనా లేవు. ఒక్క మాట కూడా మాట్లాడకుండా ముందుకి నడిచాడు.

నేను అన్నది ఆయనకి అర్థం అయ్యిందా లేదా? అల్లుడు అన్న దాన్ని ఒప్పుకోవడానికి అహం అడ్డొస్తోందా? తూర్పు దిశగా పోతున్న సొరంగాన్ని ఎంచుకున్నప్పుడు పప్పులో కాలేశానని ఒప్పుకొడానికి ఇబ్బందిగా వుందా? ఇంత జరిగినా ఈ సొరంగ మార్గం యొక్క అంతు వరకు పోవాలనే మంకు పట్టు వొదిలిపెట్టడా? ఈ దారి వెంట పోతే స్నెఫెల్ పర్వతం యొక్క మూలానికి చేరుకోలేమని ఆయనకి ఇప్పటికీ అర్థం కాలేదా?



కాని ఆలోచించగా రాతి స్తరాలలో వచ్చిన ఈ మార్పులకి నేను మరీ ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఇస్తున్నానేమో నని నాకే సందేహం కలిగింది. బహుశ నేనే పొరబడ్డానేమో? కంకర రాతి పునాది మీద ఇవి కేవలం కొన్ని పొరలేనేమో?

నేను అనుకున్నదే నిజమైతే త్వరలోనే కొన్ని ఆదిమ జీవరాశులకి చెందిన శిలాజాలు కనిపించాలి. అప్పుడిక సందేహానికి తావు ఉండదు. చూద్దాం ఏం జరుగుతుందో.



మరో నూరు అడుగులు వేశామో లేదో సందేహపు ఛాయలకు కూడా తావు ఇవ్వకుండా ఆధారాలు కనిపించసాగాయి. అనుమానం లేదు. ఎందుకంటే సైలూరియన్ దశలో సముద్రాలలో కనీసం పదిహేను వందల వృక్ష, జంతు జాతులు ఉండేవి. అంతవరకు కఠిన లావా నేల యొక్క స్పర్శకి అలవాటు పడ్డ నా పాదాలు ఉన్నట్లుండి శిధిలమైన పురాతన మొక్కలకి, గవ్వల ధూళిని తాకాయి. గోడలలో fucoids (ఒక విధమైన సముద్రపు నాచు), lycopodites (వినష్టమైనపోయిన ఒక వృక్ష జాతి) కి సంబంధించిన అవిస్పష్టమైన ముద్రలు కనిపిస్తున్నాయి.


http://www.marlin.ac.uk/habitatsbasicinfo.php?habitatid=356&code=1997#


కాని ప్రొఫెసర్ లైడెన్ బ్రాక్ మాత్రం ఈ అధారాలన్నీ చూసీ చూడనట్టు ధీమాగా ముందుకి పోతున్నాడు.



ఎదురులేని మొండితనం అంటే ఇదేనేమో. ఇక ఉండబట్టలేక పోయాను. ఓ పరిపూర్ణంగా రూపొందిన గవ్వని తీసుకుని మామయ్య వద్దకి పరుగెత్తి చూపిస్తూ ఇలా అన్నాను –

“ఇదుగో చూడు మామయ్యా!”

“అదో క్రస్టేషియన్ జాతి జీవానికి చెందినది. ప్రస్తుతం వినష్టమైపోయిన జాతి. దాని పేరు ట్రైలోబైట్. అంతకన్నా మరేం లేదు,” అన్నాడు మామయ్య.

“అంతకన్నా మరేం లేదా?”

“వుంది. నువ్వు ఊహించిందే నిజం కావచ్చు. నేను పొరబడి వుండొచ్చు. కాని ఆ విషయంలో నాకు పూర్తి నమ్మకం కుదరాలంటే ఈ సొరంగం అంతం వరకు వెళ్లాలి.”

“మీ పట్టుదలని మెచ్చుకుంటాను. బాగానే వుంది. కాని పొంచి వున్న ప్రమాదాన్ని మీరు గమనించినట్టు లేదు.”

“ఏం ప్రమాదం?”

“నీటి కొరత.”

“దాందేవుంది. ఇక నుండి నీటిని పొదుపుగా వాడదాం.”



(19 వ అధ్యాయం సమాప్తం)

మానవుడు నిర్మించిన కృత్రిమ నిర్మాణాలకి మునుపే జీవలోకంలో ఎన్నో నిర్మాణాలు ఉద్భవించాయి. జీవలోకపు నిర్మాణాలకి ముందు ప్రకృతిలో ఏవో కొండలు, గుట్టలు తప్ప చెప్పుకోదగ్గ నిర్మాణాలేవీ లేవనే చెప్పాలి. జీవరాశి యొక్క ప్రప్రథమ దశలలో కూడా దాని మనుగడ కోసం ఏదో ఒక రకమైన నిర్మాణం అవసరం అయ్యింది. చుట్టూ ఉండే జీవరహిత పదార్థాన్ని, ప్రాణి లోపల ఉండే జీవపదార్థం నుండి వేరు చేస్తూ ఏదో ఒక విధమైన పాత్ర అవసరం అయ్యింది. ప్రాణిని బాహ్య ప్రాపంచం నుండి వేరు చేసే ఒక రకమైన తెర అవసరం అయ్యింది. ఆ తెరకి, లేదా పొరకి కొంత కనీస యాంత్రికమైన బలం ఉండాల్సి వచ్చింది. అప్పుడే బాహ్య శక్తుల ప్రభావానికి జీవపదార్థం చెక్కుచెదర కుండా ఉండేలా కాపాడుతుంది.



ప్రప్రథమ జీవ రాశులు కేవలం నీటిలో అటు ఇటు తేలాడే ద్రవపు బిందువులలా ఉండేవేమో. ఆ ద్రవపు బొట్టు చుట్టూ ఉండే నీటిలో కలిసిపోకుండా కాపాడడానికి కేవలం తలతన్యత (surface tension) సరిపోయేదేమో. పరిణామ క్రమంలో నెమ్మదిగా జివరాశుల సంఖ్య పెరిగింది. ప్రాణుల సంఖ్య పెరుగుతున్న కొద్ది వాటి మధ్య పోటీ పెరిగింది. బలహీనమై, ముద్దలలా, నిశ్చేష్టమై పడి ఉండే జీవాలు ఆ పోటీలో నెగ్గలేకపోయి ఉండొచ్చు. చర్మాలు మరింత దళసరి అయ్యాయి, చలనానికి కావలసిన యంత్రాంగం ఏర్పడింది. ఆ విధంగా బహుళకణ జీవులు ఆవిర్భవించాయి. అవి కదలగలిగేవి, కొరకగలిగేవి, వేగంగా ఈదగలిగేవి. ఇలాంటి భయంకర పోటీ లోకంలో పాణులకి ఇక రెండే మార్గాలు – వేటాడడం లేదా వేటాడబడడం, భక్షించడం లేదా భక్షితం కావడం. ఈ పరిస్థితినే అరిస్టాటిల్ అల్లెలోఫేజియా అన్నాడు. అంటే పరస్పర భక్షణ. దీన్నీ డార్విన్ సహజ ఎంపిక (natural selection) అన్నాడు. ఇలాంటి పరిణామ లీలలో మనగలగడానికి మరింత ధృఢమైన శరీరాలు, మన్నికైన జీవపదార్థాలు, మరింత సమర్థవంతమైన, క్రియాశీలమైన దేహాంగాలు తప్పనిసరిగా అవసరం అయ్యాయి.



ప్రప్రథమ జీవాల శరీరాలు సుతిమెత్తగా, ముద్దగా ఉండేవి. ఆ కారణం చేత అవి సులభంగా ఇరుకు ప్రదేశాలలో దూరగలిగేవి, వివిధ దిశలలో సుళువుగా విస్తరించగలిగేవి. కాని ఆశ్చర్యం ఏంటంటే మెత్తని ధాతువుల (soft tissue) లో ధృతి (toughness) ఎక్కువగా ఉంటుంది. గట్టిగా ఉండే వస్తువులు (ఉదాహరణకి ఎముకలు) పెళుసుగా ఉండి సులభంగా విరిగిపోతాయి.



(మెత్తని శరీరం గల జెల్లీ ఫిష్)



ధృఢంగా (rigid) ఉండే పదార్థాలతో కొన్ని ఇబ్బందులు ఉన్నాయి. జీవవికాసానికి, జీవపునరుత్పత్తికి ధృడత్వం అడ్డుపడుతుంది. కానుపు సఫలం కావాలంటే ధాతువులో గణనీయమైన సాగతీత (strain) జరగాల్సి ఉంటుందని పిల్లలని గన్న తల్లులందరికీ తెలిసిన విషయమే. సకశేరుకాల పిండాలనే (vertebrate fetuses) తీసుకుంటే గర్భ ధారణ జరిగిన క్షణం నుండి అవి మెత్తని స్థితి నుండి మొదలై క్రమంగా గట్టిపడుతూ పోతాయి. శిశుప్రాణి పుట్టిన తరువాత కూడా ఆ గట్టిబడే ప్రక్రియ కొనసాగుతూ ఉంటుంది.



జీవపదార్థంలో ధృఢత్వం నెమ్మదిగానే అభివృద్ధి చెందుతూ వచ్చింది. నీట్లోంచి బయటికి వచ్చిన జంతువులు నేల పరిస్థితులకి అలవాటు పడసాగాయి. వాటి దేహాల పరిమాణం కూడా పెరగసాగింది. క్రమంగా అస్తిపంజరాలు, పళ్లు, కొమ్ములు, కొన్ని సార్లు కవచాలు కూడా, అభివృద్ధి చెందసాగాయి. ఆ విధంగా ధృఢంగా ఉండే అంగాలు జంతు శరీరాలలో పెంపొందినా శరీరం మొత్తం ధృఢంగా మారలేదు. మనిషి నిర్మించిన్ కృత్రిమ యంత్రాలకి జంతు శరీరాలకి మధ్య తేడా ఇక్కడే వస్తుంది. జంతు శరీరంలో మెత్తదనం, ధృఢత్వం అనే విరుద్ధ లక్షణాల సామరస్యమైన కలబోత కనిపిస్తుంది. మెత్తని భాగాలని తెలివిగా వాడుకోవడం వల్ల అస్తిపంజరం మీద అధికంగా భారం పడకుండా నివారించడానికి వీలవుతుంది. ఎముకలు గట్టిగానే వున్నా పెళుసుగా (brittle) ఉండడం వల్ల ఈ రకమైన ఏర్పాటు జంతు శరీరాలకి మరింత రక్షణ నిచ్చింది.



జంతు శరీరాల్లో అధికశాతం మెత్తని పదార్థాలు, సులభంగా వంగే (flexible) పదార్థాలు ఉంటాయి గాని మొక్కల్లో పరిస్థితి వేరు. మొక్కలకి వేటాడాల్సిన పని గాని, వేటగాళ్ల నుండి పారిపోయే అవకాశం గాని లేవు. అయితే మరింత ఎత్తుకి ఎదిగి తమ భద్రతను పెంచుకోగలవు. ఎత్తుకి ఎదగడం వల్ల మరో లాభం కూడా వుంది. సూర్యరశ్మిలో, వర్షపు నీటిలో వాటికి అందే వాటా పెరుగుతుంది. బాగా ఎత్తైన చెట్లు కొన్ని 360 అడుగులు అంటే 110 మీటర్ల ఎత్తుకి కూడా ఎదుగుతాయి. మొక్క అందులో పదో వంతు ఎత్తుకి ఎదగాలన్నా దాని నిర్మాణంలో మూల భాగం గట్టిగా, తేలిగ్గా వుండాలి. ఇక్కడే మొక్కకి, చెట్టుకి మధ్య నిర్మాణంలో తేడా తెలుస్తుంది. ఈ తేడా నుండి ఇంజినీర్లు నేర్చుకోదగ్గ పాఠాలు ఉన్నో వున్నాయి.





ధృడత్వం, మెత్తదనం మొదలైన నిర్మాణానికి సంబంధించిన లక్షణాలన్నీ జీవపదార్థానికి ఎంతో ముఖ్యమైన లక్షణాలే అయినా జీవశాస్త్రవేత్తలు, వైద్యులు ఎంతో వాటి జోలికి పోకుండా ఊరుకున్నారు. ఈ భావాలకి సంబంధించిన పరిభాష, ఇంజినీరింగ్ గణితం మొదలైనవి వారికి గిట్టకపోవడమే ఇందుకు కారణం కావచ్చు. కాని విచిత్రం ఏంటంటే జీవపదార్థానికి సంబంధించిన రసాయనిక విషయాల మీద అపారమైన శ్రధ్ధ చూపించే జీవశాస్త్రవేత్త, జీవ శరీరాల నిర్మాణానికి సంబంధించిన అంశాలని ఎందుకో నిర్లక్ష్యం చేస్తూ వచ్చాడు. జీవరసాయనాల నిర్వహణలో, నియంత్రణలో ప్రకృతి ఎంత అపారమైన ప్రతిభ చూపిస్తుందో, జీవ నిర్మాణాల రూపకల్పనలో కూడా అంతే నిశితబుద్ధి చూపిస్తుంది. ఒక దాన్ని పట్టించుకుని మరో దాన్ని విస్మరించడం అవివేకం.

(ఇంకా వుంది)