శాస్త్ర విజ్ఞానము

ప్రస్తుతం జపాన్ దేశం పడుతున నరక యాతన చూస్తే బాధ కలుగుతుంది. అంత సున్నితమైన, అందమైన జాతికి ఇలాంటి అధోగతి పట్టడం అన్యాయం అనిపిస్తుంది.

గత రెండేళ్లలో రెండు సార్లు జపాన్ ని సందర్శించే అవకాశం కలిగింది. మొత్తం మూడు నెలల మకాం. ఇండియాలో ఎప్పుడూ మన బాహ్య వ్యవహారాలు, మన ప్రజా వ్యవస్థలు ఎందుకంత గందరగోళంగా ఉంటాయి? ఎందుకు అంత తరచు విఫలం అవుతూ ఉంటాయి? ఇంత జనాభా ఉంటే మరి ఇలాగే ఉంటుందేమో అని సరిపెట్టుకుంటూ ఉంటాను. కాని జపాన్ ని చూశాక ఆ అభిప్రాయం తప్పని అర్థమయ్యింది. అది కేవలం ఓ కుంటిసాకని తెలిసింది. జనాభా సాంద్రత చూస్తే జపాన్ లో చదరపు కి.మీ.కి 336, మన దేశంలో చదరపు కి.మీ. కి 324 (2001 నాటి సమాచారం). మనకి ఉన్నంత భూభాగం కాని, సహజ వనరులు కాని వారికి లేవు. మరి ఎందుకంత తేడా?

ఎప్పుడూ మారని మర్యాద, సంస్కారం, సున్నితమైన సనాగరికమైన ప్రవర్తన – ఇవి జపనీస్ లో సర్వత్ర కనిపించే లక్షణాలు. నేను ఉన్నంత కాలంలో ఎప్పుడూ ఇద్దరు ఒకరి మీద ఒకరు అరచుకోవడం గాని, కోపంగా మాట్లాడడం గాని, అసలు గట్టిగా మాట్లాడడం గాని చూడలేదు. సందు చివర గ్రోసరీ స్టోర్ వాడు కూడా అంగడి లోకి ఎవరైన అడుగుపెట్టడం చూడగానే తల ఊచి (జపనీస్ లో!) స్వాగతం చెప్తాడు. టాక్సీ వాడు మిగిలిన చిల్లర ఉంచుకోమంటే మర్యాదగా నవ్వి యెన్నులతో (ఒక యెన్ = సుమారు అర్థరూపాయి) పాటు తిరిగి ఇచ్చేస్తాడు.

అర్థ రాత్రి పూట పెద్దగా జన సంచారం లేని చోట్ల స్త్రీలు ఒంటరిగా నడిచి వెళ్లడం చూశాను. అభివృద్ధి చెందిన దేశాలలో అతితక్కువ ‘క్రైమ్ రేట్’ ఉన్న దేశం మరి. నేను వెళ్ళిన కొత్తల్లో మా ల్యాబ్ మేట్ ని అడిగాను – “రాత్రి పూట ఒంటరిగా తిరగడం క్షేమమేనా?” అని. ఆ ప్రశ్న అర్థం కానట్టు నాకేసి విస్తుపోయి చూశాడు.


జపనీస్ యొక్క నిర్వహణా కౌశల్యానికి వాళ్ల రైల్వేలు చక్కని నిదర్శనం. ముఖ్యంగా రష్ అవర్ లో మెట్రో స్టేషన్లు విపరీతంగా రద్దీగా ఉంటాయి. స్టేషన్లో రైలు ఆగక ముందే ప్లాట్ ఫామ్ మీద, కొన్ని నిర్దిష్ట స్థానాల వద్ద క్యూలు కడతారు. కంపార్ట్ మెంట్ తలుపు సరిగ్గా ఆ స్థానాల వద్దే ఆగుతాయి. తలుపులు తెరుచుకోగానే ముందు లోపల ఉన్న వారు బయటికి వస్తారు. అందరూ పూర్తిగా బయటికి వచ్చాకనే బయట ఉన్న వాళ్లు సాఫీగా లోపలికి ప్రవహిస్తారు. ఎప్పుడూ తోపుడు, తొక్కిసలాట వంటివి చూడలేదు. ఇలాంటి సందర్భాల్లో వాళ్లు సమిష్టిగా కదిలే తీరు చూస్తే ఫ్లూయిడ్ మెకానిక్స్ లో లామినర్ ఫ్లో గుర్తొస్తుంది.

ఇక రైళ్ళ సమయ పాలన సంగతి అందరికీ తెలిసిందే. 9:28 రైలు రావాలంటే, గడియారం 9:27 చూపించేసరికే ప్లాట్ ఫామ్ కి అల్లంత దూరంలో రైలు కనిపిస్తుంది. బాగా దూరాలు వెళ్లే రైళ్ల ఫ్రీక్వెన్సీ కూడా చాలా ఎక్కువగా ఉంటుంది. ఒకే రూట్ లో ప్రయాణించే షింకాన్సెన్ (బులెట్ ట్రెయిన్) కూడా సుమారు అరగంటకి ఒకటి నడుస్తుంటుంది. చిన్న స్టేషన్లలో ఆగకుండా 300 kmph వేగంతో తెల్లని మెరుపుతీగలా దూసుకుపోయే నొజోమీ క్లాస్ షింకాన్సెన్ ధాటిని చూస్తుంటే ఒళ్లు గగుర్పొడుస్తుంది.

ప్రభుత్వ రైల్వే సంస్థ అయిన జపాన్ రైల్వేస్ (జె.ఆర్.) కాకుండా లెక్కలేనన్ని ప్రయివేట్ లైన్లు పని చేస్తాయి. అంత చిన్న భూభాగం, అంత జన సాంద్రత గల దేశంలో అంత సంక్లిష్టమైన రైల్వే నెట్వర్క్ లేకపోతే జీవితం దుర్భరం కావచ్చు. అందుకే అంత మంది జీవితాలు సాఫీగా సాగేలా అత్యంత సంక్లిష్టమైన, అధునాతనమైన వ్యవస్థని నిర్మించి సమర్థవంతంగా నడుపుకుంటున్న ఆ జాతి మీద ప్రకృతి ఇలా దెబ్బ కొట్టడం అన్యాయం అనిపిస్తుంది.

అక్కడ సిక్యూరిటీ గార్డులు, హోటల్ వెయిటర్లు - ఇలా చిన్నచిన్న పనులలో ఎన్నోసార్లు ముసలివాళ్లు కనిపిస్తారు. నేను పని చేసిన సంస్థకి ఎంట్రన్స్ వద్ద ఒక సెక్యూరిటీ గార్డుగా ఓ పెద్దాయన నించుని కనిపించేవాడు. చేతిలో చిన్న దండంతో కాంపౌండ్ లోకి వచ్చేపోయే వాహనాలకి దారి చూపిస్తుంటాడు. (నిజానికి అక్కడ పెద్దగా రద్దీ ఉండదు. కాని అది అతడి కర్తవ్యం అని చేస్తాడు). ఆ దారిని నడిచివెళ్లే వాళ్లని మర్యాదగా పలకరిస్తాడు. ఎవరైనా కొత్త మొహం కనిపిస్తే మర్యాదగా చిరునవ్వుతో వారి ఐ.డి. కార్డ్ చూపించమంటాడు. వర్షం పడుతున్నా లోపల కేబిన్ లోకి వెళ్లి కూర్చోడు. రెయిన్ కోటూ, హాటు వేసుకుని బయటే నించుని తన పని యథావిధిగా చేసుకుపోతుంటాడు. పోనీ తను చేస్తున్న పని అంత కీలకమైన పని కూడా కాదు. మధ్యలో మానేసి ఓ గంట “టీ తాగడానికి” వెళ్ళిపోయినా కొంపలేం అంటుకుపోవు. కాని పని చిన్నదైనా, పెద్దదైనా కర్తవ్యం తుచ తప్పకుండా నిర్వర్తించాల్సిందే. అది జపనీస్ పద్ధతి.


ఆ దేశాన్ని చూడడానికి వెళ్లే సందర్శకులకి కలిగే ఒక ముఖ్యమైన ఇబ్బంది భాష. వ్యవహారాలన్నీ జపనీస్ లోనే జరుగుతాయి. ఇంగ్లీష్ తెలిసిన వాళ్లు అరుదుగా కనిపిస్తారు. కాని సందర్శకుల సంగతి పక్కన పెడితే మాతృభాషలోనే పనులన్నీ జరగడం వల్ల దేశానికి ఎంత మేలో అక్కడ స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. బయట సైన్ బోర్డులు అన్నీ జపనీస్ లోనే ఉంటాయి. మెడిసిన్ లో సూపర్ స్పెషాలిటీల స్థాయిలో కూడా బోధన జపనీస్ లోనే ఉంటుందంటే, ఆధునిక అవసరాల దృష్ట్యా ఆ భాష ఏ స్థాయి వరకు అభివృద్ధి చెందిందో ఊహించుకోవచ్చు. (నూరేళ్ల క్రితమే వాళ్ల పూర్వీకులు సైన్సు విలువ తెలిసి వైజ్ఞానిక పరిభాష అంతటినీ జపనీస్ లో తర్జుమా చేసుకున్నారని ఓ జపనీస్ మిత్రుడు చెప్పాడు.) అక్కడ కూడా ప్రతీ నూరు మైళ్ళకి మాండలికం మారిపోతుందట. కాని దేశం అంతా ఒక ప్రామాణిక జపనీస్ ని వినియోగిస్తుంది. వ్యవహారాలన్నీ ఏకైక భాష మీదుగా నడిచే దేశంలో అక్షరాస్యత 99% ఉందంటే మరి ఆశ్చర్యం లేదు.

వైజ్ఞానిక, పరిశోధనా రంగంలో కూడా వాళ్ల పని తీరు విశేషంగా ఉంటుంది అంటాడు నేను పని చేసిన సంస్థలోనే కొన్నేళ్ల పాటు పని చేస్తున్న ఓ ఇండియన్ మిత్రుడు. ఉద్యోగులు ఉదయానే తొమ్మిదికి వస్తారు, సాయంత్రం ఐదున్నర ఆరు కల్లా ఇంటికెళ్లిపోతారు. కాని చేసే పనిని మాత్రం ప్రణాళికాబద్ధంగా, కాలయాపన లేకుండా, సమిష్టిగా చేసుకుంటారు. ఏదో జీతాల కోసం అన్నట్టు కాక, సహజమైన ఆసక్తితో, స్ఫూర్తితో పరిశోధనా కార్యక్రమాల్లో పాల్గొంటారు. ప్రతిభలో, తెలివితేటల్లో వారిలో నిమ్నోన్నతలు కనిపించొచ్చు. కాని పని పట్ల శ్రద్ధలో మాత్రం రవంత అయినా వెలితి ఉండదు. కనుక ఫలితాలు అద్భుతంగా ఉంటాయి. నేచర్, సైన్స్ మొదలైన ప్రఖ్యాత పత్రికలలో వారి ఫలితాలు తరచు అచ్చు అవుతుంటాయి. అలాంటి సంస్థలు జపాన్ లో ఎన్నో. కాని అలాంటి సంస్థ మన దేశంలో ఒక్కటి కూడా లేదు.

ఏ దేశంలో అయినా గొప్ప వ్యక్తిత్వం, సంస్కారం గల వ్యక్తులు ఎంతో మంది ఉంటారు. కాని ఇంచుమించు ఒక దేశప్రజ మొత్తం అలాంటి లక్షణాలని సమానంగా వ్యక్తం చెయ్యడం… అదసలు అసాధ్యం అనిపిస్తుంది. కాని జపనీస్ ని చూస్తే సాధ్యం అని ఒప్పుకోక తప్పదు. ముఖ్యంగా ప్రస్తుత దయనీయ పరిస్థితుల్లో వాళ్లు మసలు కుంటున్న తీరుని యావత్ ప్రపంచం టీవీలో చూసి ఆశ్చర్యపోతోంది. బారైన క్యూలలో ఆహారం కోసం, మంచి నీటి కోసం గంటల తరబడి ఓపిగ్గా నించుంటారు. (మన దేశంలో అయితే ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో ఆహారం పంపకం అప్పుడు జరిగే తొక్కిసలాటలోనే జనం చచ్చిపోతారు.) క్యూలో మనిషికి మనిషికి మధ్య బోలెడంత ఎడం కనిపిస్తుంది. ఎవడో ధూర్తుడు దూరుతాడన్న సందేహం కూడా ఎవరికీ రాదు. నాలుగు లక్షల పైగా జనం సంక్షేమ శిబిరాలలో ఉంటున్నారు. మాసినబట్టలతో, చాలీచాలని ఆహారంతో స్త్రీలు, పిల్లలు, వృద్ధులు అలా శిబిరాలలో గడపడం ఆత్మగౌరవానికి ఎంతో విలువిచ్చే ఆ సమాజానికి నిజంగా నరకయాతనే.

ఒక పక్క సాంప్రదాయనిబద్ధతని, మరో పక్క ఆధునికతని అద్భుతంగా మేళవించుకున్న సంస్కృతి జపనీస్ ది. ఇరవై ఒకటవ శతాబ్దపు సమాజాలు సాధించవలసిన అపురూపమైన సాంస్కృతిక సమ్మేళనానికి అద్దం పట్టే అరుదైన సమాజం అది. వారి ఈ యాతన త్వరలోనే అంతం కావాలని మనసారా కాంక్షిద్దాం. నిన్న మొన్నటి వరకు ఉన్న వైభవం, సుఖశాంతులు త్వరలోనే మళ్లీ రావాలని కోరుకుందాం.

ఇంటర్నెట్ చదువులు, బ్లాగ్ వ్యాసాలు మొదలైన వన్నీ నగరాల వాళ్లకే గాని, సరైన విద్యుత్ సరఫరా కూడా లేని మన పల్లెల్లో పిల్లలకి వీటి వల్ల పెద్దగా ఒరిగేదేమీ ఉండదని కొంత మంది వాదిస్తూ ఉంటారు. ఇలాంటి వాదనలని వమ్ము చేస్తూ బీహార్ లోని ఓ చిన్న గ్రామం నుండీ వచ్చిన వార్త....

http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Ex-IITian-starts-world-class-school-in-Bihar-village/articleshow/7419365.cms

బీహార్ లోని గోపాల్ గంజ్ జిల్లాలో, చమన్ పురా గ్రామంలో ఓ కొత్తరకమైన బడి స్థాపించబడింది. దాని పేరు చైతన్య గురుకుల్ పబ్లిక్ స్కూల్. దాన్ని స్థాపించినవాడు చంద్రకాంత్ సింగ్ అనే ఓ ఎక్స్-ఐఐటియన్. బెంగుళూర్ కి చెందిన ఈ వ్యక్తి 2009 లో బడిని స్థాపించాడు.

అంతవరకు విద్యుత్ సరఫరా కూడా లేని ఈ పల్లెలో, ఈ-లర్నింగ్ కి అవసరమైన వసతులతో ఈ కొత్త బడి ప్రత్యక్షమయ్యింది. ప్రపంచం నలుమూలల నుండి ప్రతిభావంతులైన టిచర్లు ఇక్కడ ఒకటి నుండీ ఎనిమిదో క్లాసు వరకు పిల్లలకి వీడియో కాన్ఫరెన్స్ ద్వారా పాఠాలు చెప్తారు. సింగరౌలీ లో ఉండే పంకజ్ కుమార్ ఫిజిక్స్ నేర్పిస్తే, యు.పి. లోని కోర్వాలో ఉండే సంజయ్ రాయ్ కెమిస్ట్రీ చెప్తాడు. అమెరికాలో ఉండే వత్స్ గణితం నెర్పిస్తాడు. కంప్యూటర్లకి కావలసిన విద్యుత్తు జెన్సెట్ల నుండి వస్తుంది.

బీహార్ కి చెందిన చంద్రకాంత్ సింగ్, తన రాష్ట్రం వాళ్లు మహారాష్ట్రలో నవనిర్మాణ్ సేన కార్యకర్తల వల్ల పడుతున్న ఇబ్బందుల గురించి విన్నాడు. బీహార్ కి చెందిన విద్యార్థులు చదువుల కోసం ఇతర రాష్ట్రాలకి వెళ్లాల్సిన అవసరం లేకుండా ఏదైనా చెయ్యాలని అనుకున్నాడు.

తన ఆలోచన గురించి ఐఐటి బాంబేలో తన గురువైన డా. సూర్య నారాయణకి చెప్పాడు. ఇద్దరూ కలిసి ఓ పధకం ఆలోచించారు. అలా తయారైన పథకాన్ని మూడు వేల మంది స్నేహితులకి తెలియజేయగా, వారిలో ఎనిమిది మంది దానికి ధనసహాయం చెయ్యడానికి ఒప్పుకున్నారు.

దేశ రాష్ట్రాలన్నిటిలోకి మన రాష్ట్రం అక్షరాస్యత విషయంలో చాలా హీన స్థితిలో ఉందన్న సంగతి మనకి తెలిసినదే. 2001 సెన్సస్ ప్రకారం రాష్ట్ర అక్షరాస్యత 60.5% (http://india.gov.in/knowindia/literacy.php). ఈ ఏడాది రావలసిన సెన్సస్ సమాచారం మరి కొన్ని నెలలలో బయటపడుతుంది. కాని కిందటి సంవత్సరం వచ్చిన కొన్ని ముందస్తు నివేదికల ప్రకారం గత దశాబ్దంలో మన రాష్ట్రంలో అక్షరాస్యత పెద్దగా పెరక్కపోవడం ఆశ్చర్యకరం.
ఐటి రంగంలో గత ఒకటి రెండు దశాబ్దాల్లో గొప్ప పురోగతి సాధించిన మన రాష్ట్రం అక్షరాస్యతలో వెనుకబడడం బాధాకరం. ఐటి రంగంలో జరిగిన పురోగతిని ఆసరాగా చేసుకుని ఈ దశాబ్దం అంతాని కల్లా 90% అక్షరాస్యతని సాధించగలిగితే బావుంటుంది.

జనరంజక విజ్ఞాన సాహిత్యం యొక్క లక్షణాలు

జనరంజక విజ్ఞానం ఎలా ఉండాలి, దాని లక్షణాలు ఏంటి అన్న అంశం మీద ఇటీవల రాసిన ఇంగ్లీష్ వ్యాసం ఇది. (వీలు చూసుకుని దీన్ని తెలుగులోకి అనువదించి మళ్లీ పోస్ట్ చేస్తాను.)

Taking up the question of how to present science more simply and effectively, lets consider some general guidelines. We can see these features form part of the work of some of the best science writers. Most of this is just common sense. But if we put it together as a bunch of points, I thought it can initiate a fruitful discussion.


1. Choice of topics
We all agree that choice of topic is very important. For popular science to be effective, the most important thing is it should MAKE SENSE to the reader. The topic, the question that is raised, must seem meaningful. Otherwise all our deliberations to answer that question would seem aburd and irrelevant. For example, a topic like “The Effect of calmodulin antagonist berbaminederivative- EBB on hepatoma in vi tro and in vivo” is not going to make waves in popular science literature. Whereas something like “Why do we laugh?” or “Can humans live without sleeping?” seem more meaningful, seem to challenge the common knowledge of life, seem to provoke thought etc, which are certainly some of the objectives of popular science.

2. A Story-like narrative:
I first learnt that science can be presented like a story when I read the short book by Asimov called “How did we find out that the earth is round?” The idea of earth being round is something that seems something so ordinary and familiar in the present times, that we may not even consider it as a serious subject of science. But Asimov takes it up and presents it as if it is one of the greatest scientific revolutions.

He starts off with the ancient notions of about the structure of the world, gracefully moves on to the more serious speculations of Greek philosphers, touches upon the logic of Anaximander, and makes those ideas more concrete by bringing in the calculations of Erotosthenes. He then goes on to narrate the story of Columbus, whose voyages are based on the idea of Earth being round, and tells the story of Magellan who actually, for the first time, discovered that the Earth is indeed round. Thus weaving together many different stories, from ancient cultures, from philosophy, from science proper, and from history, and constantly showing the undercurrent of an important scientific question in all those diverse endeavors, he makes a wonderful popular scientific feast to the reader.
And Asimov does it with pretty much any topic of science. Often some of his non-fiction books have hardly any pictures, without too many subsections, have long chunks of continuous text, but make the reader glued to the book, because there is a continuous thread of a story. As in a pulp fiction novel, the reader wants to know “what happens next?” If we can bring this quality into our science writing we can congratulate ourselves.


3. Science logic and not science facts
In India often people think that knowing science is knowing a lot of “scientific facts”: who discovered X-rays, or ‘what is a crescograph?’ etc But the logic of science, that recurrent sequential progression from a question to an answer, which throws up another question an so on …. does not seem to be emphasized by writers of Indian science text books.
A good writer should know the background of the reader, and explain scientific phenomena unabiguously. Each concept requires a certain spade work and a stepwise build-up. Without such preparation if the writer just throws a complex, convoluted sentence, it leaves the student perplexed.

For example, one such a jewel from 7th grade ICS Enviromental Science (EVS) textbook:
“The Exosphere is too thin to be considered part of Earth’s protective atmosphere and consists mainly of hydrogen and helium. This layer is very thin in the upper part but even very high temperatures have little effect on spacecrafts.” (!!!)

There was no mention of atmosphere or its layers in the textbook prior to this. It just says that exosphere is thin, which gives the impression that it must be a cool region. Then it talks about high temperatures! And finally that those high temperatures have little effect on the spacecrafts! Normally high temperatures MUST have effect on spacecrafts. But then how high are those temps, and how much temp can spacecrafts withstand? First of all, why mention spacecrafts at all in this context?

So it is a just a jumble of incoherent statements without any elaboration or logical connection.

This is exactly what must be avoided in a popular science book/article.

4. Draw from the background and experience of the reader

Since the aim of popular science is to reach the common reader, we must first go out of the way to get the reader INTERESTED.

This is like what happens in our BT101 course!!! It is offered to non-biotech btech first year students by bt dept. Now these chaps have taken other (non-BT) branches probably because they didn’t like biology. And they are forced to take bio. Now if the instructors don’t make an special effort to present bio 1) in a way that makes sense to a non-biol student, 2) and get him/her sufficiently interested in biol, by showing how biology has a place in their respective branches (mech, ee, chem etc) or how knowledge of those branches can be applied in bio, the course will be a failure. And indeed it has been so for several years in a row! But often the instructors just dont believe in the need for this reorientation and just go and “do their stuff” and what have we? A series of formal lectures on genetics, molecular biology and so on. Students just pray that the classroom is comfortable enough to sleep!


5. Blend of “right brain” and “left brain”
We often see science writers constantly blending the science part (the logic, analysis, experiments, data etc which pertain, so to speak, to the “left brain”) with stories, biographical sketches, emotional sagas, history, legends, folklore, interesting imagery etc (the “right brain” stuff). A right balance of the two, without overdoing either, seems to be a good recipe for lovable popular science.

6. Use of Humor
Science need not be all stiff upper-lipped and humor, in right measure, indeed has a place. Good science writers often make intelligent use of even cartoons. For some nice cartoons on genetics see:
http://www.sciencecartoonsplus.com/gallery/dna/index.php#


7. Use of Examples

Use of right examples can never be overemphasized.
An excellent example is George Gamov’s “Mr Tompkins in Wonderland.” This classic on popular science seeks to explain the concepts of relativity. A run-of-the-mill account of relativity starts from Galilean relativity, Newtonian concepts of absolute space and time, the search for ether, Michleson-Morley expt, followed by Einstein’s axioms, time-dilation etc etc. An average reader might find it rather unpalatable. But Gamov creates an interesting wonderland, not too different from that of Lewis Carrol’s Alice, and puts one Mr Tompkins in it. The speed limit in this world is so low, that relativistic effects are seen even at normal city speeds. Moving cycles look shrunken in their direction of motion. People who travel in trains remain young, while people who stay off the trains grow old rapidly. That’s an unparalleled use of imagery and example to illustrate a profound scientific idea.

పిల్లలు జన్మత: శాస్త్రవేత్తలు. తమ చుట్టూ ఉన్న అజ్ఞాత ప్రపంచాన్నిశోధించి సాధించాలని తాపత్రయపడుతుంటారు. ఈ సంగతి తల్లిదండ్రులకి కూడా తెలుసు. మాట, నడక నేర్చిన నాటి నుండీ, పిల్లల్లో తెలుసుకోవాలనే ఉత్సుకత వారిని ఈ అన్వేషణా మార్గంలో ముందుకు తోస్తుంది. కాని ఎందుచేతనో వయసు పెరుగుతున్న కొలది ఆ ఉత్సాహం క్రమంగా అణగారిపోతుంది. మనిషి జీవితంలో ఇదొక తీవ్రమైన నష్టంగా భావించాలి.


ఈ సమస్యని చక్కదిద్దడానికి ఎన్నో ప్రయత్నాలు జరిగాయి. వైజ్ఞానిక విద్యని ఇంకా అభివిద్ధి పరచాల్సిన అవసరం ఉంది. టీచర్ల శిక్షణని పెంచాలని, విద్యాప్రణాలికలని మెరుగుపరచాలని ఇలా నిపుణులు ఎన్నో సూచనలు చేశారు.

ఈ అధ్యయనాలు, వాటికి ఆధారంగా ఉన్న సిద్ధాంతాలు, చాలా వరకు ఓ మౌలిక విషయాన్ని విస్మరిస్తున్నాయి. విజ్ఞానం యొక్క అంతరంగం లోకి విద్యార్థులు తొంగి చూసేలా వీలు కల్పిస్తూ, విజ్ఞానం యొక్క అత్యధ్భుత సారాన్ని ఆస్వాదించేటట్టు చెయ్యకుండా, ఈ శిక్షణలన్నీ కేవలం సాంకేతిక వివరాలలో, పద్ధతుల వినియోగంలో యాంత్రికమైన దక్షతని పెంచే తీరులోనే పనిచేస్తున్నాయి.

అసలు నేను మాట్లాడిన పిల్లల్లో చాలా మందిలో సైన్సులోని ప్రగాఢ, మౌలిక ప్రశ్నల కనీస మాత్ర అవగాన కూడా లేదు. చిన్న చిన సాంకేతిక వివరాలను మాత్రమే నిరంతరం అవపోసన పడుతూ అదే అసలు విజ్ఞానం అన్న భావనలో ఉంటారు. ఈ విశ్వం ఎక్కణ్ణుంచి పుట్టింది? జీవం ఎలా ఆవిర్భవించింది? మెదడు చర్యలలో చైతన్యం ఎలా అభివ్యక్తం అవుతోంది? వారి శిక్షణలో ఇలాంటి ప్రశ్నల ప్రసక్తే రాదు. సంగీతం నేర్చుకునే విద్యార్థులకి ఎప్పుడూ స్వరజతులే నేర్పిస్తూ, మహావాగ్గేయకారులు రాసిన కృతుల జోలికే పోకుండా సాగే సంగీత బోధన లాగానే, ఈ విధమైన సైన్సు బోధన పిల్లల్లో సైన్సు పట్ల విస్మయం కలుగజేయదు. కళ్లింతచేసి ’అబ్బా! సైన్స్ అంటే అదా?” అని అబ్బురపడనీయదు.

ఈ సందర్భంలో, ఊరికే ఒక అవగాహన కలగడానికి, భౌతిక శాస్త్రాన్నే తీసుకుంటే గత శతాబ్దంలో ఎన్నో విప్లవాత్మకమైన పరిణామాలు వచ్చాయి. ప్రత్యేక సాపేక్షతా సిద్ధాంతం, సామాన్య సాపేక్షతా సిద్ధాంతం, క్వాంటం సిద్ధాంతం మొదలైనవి భౌతిక యదార్థం పట్ల మన దృక్పథాన్ని సమూలంగా మార్చేసిన కొన్ని అద్భుత పరిణామాలు. ఇక గత పదేళ్లలోనే విశ్వ విన్యాసం గురించిన మన అవగాహనలో కొన్ని సంచలనాత్మక మర్పులు వచ్చాయి. సుదూరమైన భవిష్యత్తులో విశ్వం ఎలా ఉంటుంది అన్న విషయంలో కొన్ని కొత్త సిద్ధాంతాలు బయలుదేరాయి.

ఇవన్నీ చాలా మౌలికమైన, బృహత్తరమైన పరిణామాలు. కాని హైస్కూలు స్థాయి లోనో, ఇంకా చిన్న తరగతుల స్థాయిలోనో ఇలాంటి విప్లవాల ప్రస్తావన చాలా అరుదుగానే వస్తుంటుంది. ఒక్క భౌతిక శాస్త్రంలోనే కాదు, జీవ, రసాయన, గణిత శాస్త్రాలలో కూడా ఈ ఒరవడే మనకి కనిపిస్తోంది.

ఈ బోధనా పద్ధతికి మూలంలో సైన్సు బోధన నిలువుగా, అంటే ఓ కచ్చితమైన వరుసక్రమంలో సాగాలన్న ఒక నమ్మకం ఉంది. ముందు ’అ’ నేర్చుకుంటే, ఆ తరువాత ’ఆ’ నేర్చుకుంటే, అటు పిమ్మట ’ఇ’... ఇలా సాగుతుందీ బోధన. మరి ఇందులో మొదటి మెట్టు అయిన ’అ’ అనే అంశం కొన్ని వందల ఏళ్ల క్రితం కనుక్కోబడ్డ విషయం అయినప్పుడు, అక్కణ్ణుంచి మొదలుపెట్టి నెమ్మదిగా ఆధునిక యుగం వరకు రావాలంటే మరి చాలా కాలమే పడుతుంది. ఇక స్కూల్లో తప్పనిసరిగా జరిగే కార్యక్రమాలు – సమీకరణాలు సాధించడం, రసాయన చర్యలని విశ్లేషించడం, కణాలలో అంతర అంశాల చర్యలన్నీ జ్ఞాపకం పెట్టుకోవడం – మొదలైనవన్నీ తుచ తప్పకుండా చేసుకుంటూ పోతే మరి నిస్సందేహంగానే స్వర్గారోహణంలా నిలువు దిశలో చాలా దూరమే పోవాల్సి ఉంటుంది.


కాని సైన్స్ అంటే కేవలం ఈ సాంకేతిక వివరాలే కాదు. ఆ వివరాల వెన్నుక ఉన్న అందమైన, లోతైన భావనలు కూడా సైన్సే. చెప్పే తీరులో చెప్తే, మరీ ఎక్కువ సాంకేతిక వివరాలు గుప్పించకుండా, అత్యంత ఆధునిక ఆవిష్కరణలని, సిద్ధాంతాలని స్కూలు పిల్లలకి అర్థమయ్యేలా చెప్పొచ్చు. వివరాలు పెద్దగా లేకపోయినా, మూల భావాలని వ్యక్తం చెయ్యగలిగామంటే ఆ భావాలే పిల్లలలో సాంకేతిక వివరాలు కూడా నేర్చుకోవాలన్న ఆకాంక్ష కలుగజేస్తాయి. ఎప్పుడూ వైజ్ఞానిక ఫలితాలకి, లెక్కలు చెయ్యడానికి మాత్రమే ప్రాధాన్యత నిస్తున్నప్పుడు, పిల్లలు సైన్సు భావాల తన్మయత్వంలో తారామండలాన్ని దాటి తేలిపోయే అవకాశాన్ని చేజార్చుకుంటున్నారు.

సైన్సు ఓ అత్యద్భుతమైన సాహసగాధ. మనిషి తన గురించి, తన పరిసరాల గురించి తెలుసుకోడానికి కొన్ని వేల ఏళ్లుగా చేస్తున్న ప్రయత్నాల చరిత్ర అది. ఈ సుదీర్ఘ మానవ భావపరిణామ నాటకాన్ని, అందులో ఉత్సాహాన్ని, మహత్తుని వ్యక్తం చేసేలా ఉండాలి సైన్సు బోధన. సంగీతం, కళ, సాహిత్యాల స్థాయిలో వాటికి సమానంగా సైన్సు కూడా ఉంచేట్టుగా మన సంస్కృతిని మలచుకోవాలి. సైన్సు జీవన సారంలో లోతుగా ఇమిడిపోవాలి.

ఇరాక్ లో పోరాడుతున్న ఆ సైనికుడు మాత్రమే కాదు, మనని ఎన్నో రకాలుగా వేరుచేసే కుటిల అడ్డుగోడల కన్నా అతీతమైన విశ్వరహస్యం కోసం చేసే ఓ మానవసహజ అన్వేషణ ప్రతీ ఒక్కరు తప్పకుండా చేపట్టాల్సిన ఓ గురుతర బాధ్యత, ప్రతీ పసివాడికి అదో జన్మహక్కు.

- బ్రయాన్ గ్రీన్.

వృత్తి రీత్యా శాస్త్రవేత్తని కనుక పైన చెప్పిన విషయాలు నిజమని అనుభవం మీద తెలుసు. కాని సైన్సు లోని సత్యాలని అనుభవించడానికి, సైన్సు మన జీవితాన్ని మార్చడానికి మనం వృత్తి రిత్యా శాస్త్రవేత్తలం కానక్కర్లేదు అని కూడా తెలుసు. కాలబిలాల గురించి, మహావిస్ఫోటం (big bang) గురించి చెప్తున్నప్పుడు పిల్లల కళ్లలో కాంతులు చిందడం నేను కళ్లారా చూశాను. హై స్కూలు తరువాత బడి మానేసిన వాళ్లు కూడా మానవ జీనోమ్ ప్రాజెక్ట్ గురించి పాపులర్ సైన్స్ పుస్తకాలు చదివి సైన్సు మీద, చదువు మీద ఉత్సాహం పుట్టుకొచ్చి మళ్లీ కాలజిలో చేరిన పిల్లలు నాకు తెలుసు. ఇందాక నేను ప్రస్తావించిన సైనికుడు కూడా తన ఉత్తరంలో, దుమ్ము కొట్టుకుపోయిన, ప్రమాదకరమైన బాగ్దాద్ పరిసర ప్రాంతాల్లో సాపేక్షతా సిద్ధాంతం గురించి, క్వాంటం మెకానిక్స్ గురించి చదువుతుంటే ఏదో నూతన జీవనోత్సాహం కలుగుతోందని, ఓ మహత్తర యదార్థంలో మనమంతా భాగమన్న ఏదో కొత్త అవగాహన కలుగుతోందని రాశాడు.

అయినా కూడా సైన్సు అంటే ఏ పరీక్ష కోసమో క్లాస్ రూమ్లో చర్చించుకునే ప్రత్యేక అంశంగానో, వాస్తవ ప్రపంచంలో ఉన్నట్లుండి ఏ సాంకేతిక పరికరంలోనో అభివ్యక్తం అయ్యే ఏదో గూఢవిద్య లాగానో పరిగణించబడుతూ ఉంటుంది. కాని నిజానికి సైన్స్ అంటే జీవనోత్సాహాన్ని, స్ఫూర్తిని కలిగించే ఓ అందమైన భాష. మన ఊహకి ఊపిరి పోసే కమ్మని కవితలు వైజ్ఞానిక ఆవిష్కరణలు.

సైన్స్ కి మీకు పొత్తు కుదరదని మీరు అనుకుంటే (చాలా మంది విషయంలో ఇది నిజం) సైన్స్ యొక్క ఈ పార్శ్వాన్ని మీరు ఎన్నడూ అనుభూతి చెందలేదన్నమాట. హైస్కూలు వరకు సైన్స్ చదువుకుని ఆ తరువాత సైన్స్ వొదిలిపెట్టిన ఎంతో మందితో మాట్లాడాను. చాలా మందిలో సైన్స్ అంటే ఒక విధమైన బెదురు, అది జీవితానికి సంబంధించిన ఏదో లోకోత్తర విషయం అన్న భావనే ఉంది. ఈ పరిణామం అంత మంచిది కాదు.

కళ, సంగీత, సాహిత్యాలు లేని జీవితం ఎలాగైతే శున్యంగా, అసంపూర్ణంగా తోచుతుందో, సైన్స్ లేని జీవితంలో కూడా ఓ ముఖ్యమైన, మౌలికమైన అంశం లోపిస్తుందని చెప్పొచ్చు.


ఉదాహరణకి రాత్రి వేళ ఆకాశంలో మినుకు మినుకు మనే వేవేల తారలని చూసి అందరం అబ్బురపడడం ఒక ఎత్తు. 13.7 బిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం, మహావిస్ఫోటం జరిగిన తరుణంలో, అత్యంత క్రమబద్ధమైన పరిస్థితులలో ఆ తారలన్నీ ఆవిర్భవించాయని తెలియడం మరో ఎత్తు. అక్కడితో ఆగక తారలు కేంద్రక కొలిములని, కార్బన్, నైట్రోజెన్, ఆక్సిజన్ లని విశ్వానికి అవే సరఫరా చేస్తాయని, ఆ మూలకాలు మన జీవపదార్థ నిర్మాణానికి ముడిసరుకు అని తెలియడం మూడో ఎత్తు.

ఇంకా ముందుకు వెళ్తే విశ్వమంతా వ్యాపించిన ద్రవ్యరాశిలో తారల ద్రవ్యరాశి కేవలం 4% మాత్రమే నని తెలుస్తుంది. ఇక తక్కిన పదార్థం ఎక్కడుంది, ఎలా వుంది అన్న విషయం గురించి ఇప్పటికీ ముమ్మరంగా పరిశోధన జరుగుతోంది. దానికి చీకటి పదార్థం అని చీకటి శక్తి అని మాత్రం పేర్లు పెట్టారు.
(సశేషం...)

రాజకీయాల్లో ఎలా ఉన్నా, విజ్ఞానంలో ఏకత్వం అనివార్యం

ఈ పోస్ట్ కి "స్ఫూర్తి" ఇటీవల ఈ బ్లాగ్ లో వచ్చిన ఈ కింది వ్యాఖ్యానం. ప్రస్తుత రాజకీయ పరిణామాలు కాదు.

"భూమి గురుత్వాకర్షణ శక్తి కి మూలం భూమి ద్రవ్యరాశి ఎంతమాత్రము కాదు ఓంకార శబ్దాన్ని ప్రణవ నాదం మరియు బ్రహ్మ నాదమని అంటారని చెప్పిన విషయం అక్షర సత్యం కానీ ఈ ఓంకార శబ్దం అనేది సౌర కుటుంబంలోని వివిధ గ్రహాల శక్తుల సమ్మేళనం సూర్యునిలో ఐక్యమైనప్పుడు వెలువడె శబ్దాల ఐక్య రాగం దీనినే పాశ్చాత్యులు విశ్వసంగీతం అంటున్నారు ఈ క్రమంలొ సూర్యుని నుండి తిరిగి విశ్వం లోనికి విడుదలయ్యే శక్తి ని గ్రహాలు శక్తి మార్పిడి క్రియ ద్వారా నిక్షిప్తం చేసుకుంటాయి ఇదే మూలాధార శక్తి ఈ మూలాధార శక్తి ఉప గ్రహాల ప్రమేయంతో ఆయా గ్రహాల పై వాతావరణం సృస్టించబడుతుంది భూ వాతావరణంలో వివిధ రకాల జీవజాతులు వివిధ జీవనాధార శక్తులతో జీవనం సాగిస్తూ ఉన్నాయి ఈ జాతులన్నీటి జీవనాధార సహజీవన శక్తుల సమ్మేళనమే ప్రకృతి శక్తి."

పై వివరణ నాకు ససేమిరా అర్థం కాలేదు.
1) ఓంకారం, 2) బ్రహ్మనాదం, 3) విశ్వసంగీతం, 4) గ్రహాల శక్తులు (?), 5) మూలాధార శక్తి... ఆ మాటలు వింటుంటే ఏదో విదేశీ భాష వింటున్నట్టు ఉంది. దీన్ని విజ్ఞానం కన్నా కవిత్వం అంటే మేలు.


దీనికి స్పందించాలని ఉంది. (అసలు ఈ బ్లాగే ఒక విధంగా ఇలాంటి (ప్రమాదకరమైన) ఒరవడికి ఒక స్పందన.) కాని ఎక్కడ మొదలుపెట్టాలో కూడా అర్థం కావడం లేదు...


మన దేశంలో అక్షరాస్యత తక్కువగా ఉండడం వల్లనో, (సరిగ్గా జీర్ణం కాని) ప్రాచీన భావనల పట్టు బలంగా ఉండడం వల్లనో, సుదీర్ఘ విదేశీ పాలన వల్లనో (కారణాలు ఎన్నెన్నో...) మరి భౌతిక ప్రపంచం పట్ల, ప్రకృతి పట్ల, విశ్వం పట్ల సామాన్య ప్రజలలో ఎన్నో విచిత్రమైన, విడ్డూరమైన భావనలు చెలామణిలో ఉన్నాయి. వాటిలో చాలా మటుకు పారంపర్యంగా వస్తున్న అనిర్ధారిత నమ్మకాలు.

నమ్మకాలు వేరు, జ్ఞానం వేరు. ముందు అందరం నమ్మకంతోనే మొదలుపెడతాం. కాని ఆ నమ్మకాన్ని యదార్థం అనే గీటు రాయి మీద పరీక్షించినప్పుడు, ఆ నమ్మకం స్థానంలో జ్ఞానం వచ్చి చేరుతుంది. ఆ విధంగా నమ్మకం, జ్ఞానంగా మారే పద్ధతే వైజ్ఞానిక పద్ధతి.
నమ్మకం అలా నమ్మకం స్థానంలోనే మిగిలిపోవడం ప్రమాదకరం. అది వీలైనంత త్వరంగా జ్ఞానంగా మారాలి.

సామాజిక, సాంస్కృతిక రంగాల్లో ఒక విషయం మీద వివిధ వ్యక్తులకి ఎంతటి వైవిధ్యంతో కూడిన నమ్మకాలు, అభిప్రాయాలు ఉన్నా ఫరవాలేదు. కాని శాస్త్రరంగంలో అది చెల్లదు. ఒక నమ్మకం సరైనదా, తప్పుడుదా అన్న పరీక్ష జరపాల్సిందే. యదార్థం అనే జల్లెడతో తప్పుడు నమ్మకాలని ఏరివేయాల్సిందే.

విశ్వ చలనాల గురించి, ప్రకృతి గతుల గురించి ఇంచుమించు వర్తమాన ప్రపంచం అంతా సమ్మతిస్తున్న ఒక విశ్వదర్శనం, ఒక ఆధునిక దృక్పథం ఉంది. దాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నించకుండా, పదే పదే తిరస్కరిస్తూ, ఏవో బూజు పట్టిన భావాలని పట్టుకుని వేలాడుతూ, వైజ్ఞానిక విషయాలలో కూడా ఎవరి తోచినట్టు వాళ్లు వ్యాఖ్యానం చేసే ప్రస్తుత పరిస్థితి చాలా ప్రమాకరమైన పరిస్థితి అనిపిస్తుంది.

ఆ మధ్యన ఎవరో ఒక తెలుగు బ్లాగులో రాస్తున్నారు. చంద్రుడి మీద నీరు కనుక్కోబడ్డ నేపథ్యంలో ఆ బ్లాగర్ ఎవరో ఆ ఆవిష్కరణ అసలు పెద్దగా ఆశ్చర్యకరమే కాదని, మన పురాణాలలో అదంతా ఎప్పటినుంచో ఉందని రాస్తున్నారు. అదెలాగయ్యా అంటే, "శివుడి తల మీద గంగ ఉంటుంది. అక్కడే శశిరేఖ కూడా ఉంటుంది. గంగాజలం ఎప్పుడూ శశిరేఖ మీద పడుతూ ఉంటుంది" కనుక చంద్రుడి మీద నీళ్లు ఉండడం కొత్తేమీ కాదు! ఇదీ వాదన.

ఇది నవ్వాలో ఏడ్వాలో తెలీని పరిస్థితి. నిజానికి రెండూ కాక, బాధపడాల్సిన, భయపడాల్సిన పరిస్థితి. విశ్వాన్ని గురించి ఎవరి తోచినట్టు వాళ్లు ఊహించుకుంటూ బతుకుతుంటే, మనం యదార్థంతో వ్యవహరించడం లేదు. మన భ్రమలలో బతుకుతున్నాం. సమాజానికి అదంత శ్రేయస్కరం కాదు.

ప్రస్తుత సమాజంలో మరో విపరీతమైన ఒరవడి కనిపిస్తోంది. అది - a crude, unenlightened cultural chauvinism. మన ప్రాచీన సంస్కృతికి చెందిన ప్రతీ అంశం నిర్దోషమైన, పరిపూర్ణమైన విషయం అన్న భావన. వాటి గురించి ఎవరు ఏమన్నా విరుచుకు పడిపోతారు. అలా అన్నవాడికి భారతీయ విషయాల మీద గౌరవం లేదు, వాడో దేశ ద్రోహి! ఇదీ వరస!

వేదాలు ఎన్ని ఉన్నాయో, వాటి పేర్లు ఏమిటో, వాటిలో సారాంశంగానైనా ఏముందో తెలీని వాళ్లు కూడా ’ఓహో! మా వేదాలు’అని ముచ్చట పడిపోతుంటారు. మనకి అవి ఏంటో కూడా తెలీనప్పుడు, వాటిని చూసి ఎలా గర్వపడగలం? ఇలాంటి diehard cultural chauvinists లో ప్రాచీన భారత సంస్కృతి గురించి లోతైన జ్ఞానం కలిగి, ఆ అధికారంతో మాట్లాడగలిగే వారు చాలా అరుదు అనిపిస్తుంది. ప్రాచీన విషయాలని గ్రామ్ ఫోన్ రికార్డుల్లా, వాళ్లకి కూడా అర్థం కాకపోయినా, గుడ్డిగా వల్లించే వాళ్లే ఎక్కువగా తారసపడుతుంటారు.


నేను చెప్తున్నదాన్ని దయచేసి అపార్థం చేసుకోకండి. My intention is neither to demean ancient India nor to unconditionally celebrate modern science. Let both our condemnation or appreciation be based on solid knowledge and understanding of the thing we are dealing with. If we wish to defend our culture, let that defence be based on firm grasp of our culture. How can we defend something that we hardly understand, something that we ourselves have never taken the trouble to study sufficiently deeply?


గత మూడు, నాలుగు శతాబ్దాలుగా విజ్ఞానం ఒక రకమైన విశ్వదర్శనాన్ని నిర్మించింది. అది రాజకీయాలకి, సంస్కృతులకి, మతాలకి, జాతులకి, దేశాలకి అతీతమైన దృక్పథం. ఆ దృక్పథం ఏంటి అన్నది అంత ముఖ్యం కాదు. ఎందుకంటే మరో నూరేళ్లలో ఆ దర్శనం పూర్తిగా మారిపోవచ్చు. ఆ దృక్పథం ఎలా వచ్చింది అన్నదే ముఖ్యం. కేవలం నమ్మకాలతో ఆగిపోకుండా, అనుభవం మీద ఆధారపడుతూ, ఒక విషయాన్ని పదే పదే, పదే పదే, పదే పదే ప్రయోగం అనే గీటురాయి మీద పరీక్షిస్తూ అతి జాగ్రత్తగా నిర్మించిన విశ్వదర్శనం అది.

రాజకీయ విషయాల్లో ఎలాగూ అందరం ఒక దాని మీద ఏకీభవించలేకపోతున్నాం. అందుకే అడుగడుగునా విభజన తప్ప మనకి వేరే మార్గాంతరం కనిపించడం లేదు. కాని వైజ్ఞానిక విషయాల్లో మనకి ఆ అవకాశం లేదు. మనకి నచ్చినా నచ్చకున్నా, నమ్మకం ఉన్నా లేకున్నా, ప్రకృతి కొన్ని నియత ధర్మాలని అనుసరిస్తూ పని చేస్తుంది. వాటిని సంపూర్ణంగా అర్థం చేసుకుని, కనీసం ఆ రంగంలోనైనా ఒక ఏకీభావానికి రావడం ఆరోగ్యకరం, అత్యవసరం కూడా.

ఈ బ్లాగు మొదలు పెట్టిన కొత్తల్లో బ్లాగు లక్ష్యాల గురించి కొంత వివరించడం జరిగింది. కాని ఈ మధ్యన వచ్చిన కొన్ని వ్యాఖ్యానాల దృష్ట్యా ఆ లక్ష్యాలని మరో సారి విన్నవించడం అవసరం అనిపించింది.

మా బ్లాగు లక్ష్యం తెలుగులో విజ్ఞాన ప్రచారం.

విజ్ఞాన ప్రచారం ఎందుకంటారా? కొన్ని కారణాలు.

1. విజ్ఞానం ప్రగతికి కీలకం.

ఆధునిక జీవనం విజ్ఞానం అనే పునాది మీద ఎదుగుతోంది. వైజ్ఞానిక విషయాలలో దక్షత ఉన్న సమాజాలు సమకాలీన ప్రపంచంలో బాగా ముందుకు వెళ్లగలుగుతున్నాయి. వైజ్ఞానిక సమాచారం ఇంగ్లీష్ లో ఉంటే అది మన దేశంలో ఇంగ్లీష్ వచ్చిన 10% మందికి మాత్రమే అందుతుంది. కనుక విజ్ఞానం ప్రాంతీయ భాషల్లో లభ్యమై ఉండాలి.

2. విజ్ఞానం పట్ల సమాజంలో అపోహలు తొలగాలి.

మన సమాజంలో విజ్ఞానం పట్ల కొన్ని చిత్రమైన అపోహలు ఉన్నాయి. విజ్ఞానాన్ని "మరీ ఎక్కువగా పూసుకుంటే మానవత్వం తగ్గిపోవడం" వంటి విచిత్రమైన భావనలు చలామణిలో ఉన్నాయి. చాలా మంది విజ్ఞానాన్ని ఓ అనుమానాస్పద విషయంలా చూస్తారు. విజ్ఞానం అంటే భయపడతారు కూడా. దానికి కారణం విజ్ఞానం పట్ల సరైన అవగాహన, స్పృహ లేకపోవడమే. మనకి తెలీని దాని గురించి భయపడతాం, అనుమానిస్తాం; తెలిశాక దాంతో ఎలా వ్యవహరించాలో నేర్చుకుంటాం. ప్రస్తుత పరిస్థితుల్లో సమాజం మొత్తం విజ్ఞానాన్ని వొదిలేసి అడవులకి వలస వెళ్లే అవకాశం లేదు. కనుక విజ్ఞానానికి బెదిరి దూరంగా ఉండే కన్నా, దాన్ని సక్రమంగా నేర్చుకుని, జయించడమే ఉత్తమమైన మార్గం.

3. విజ్ఞానం యొక్క సారం దివ్యంగా ఉంటుంది.

విజ్ఞానం యొక్క ఫలితాలు తగని వారి చేతుల్లో పడినప్పుడు, అవాంఛనీయ ఫలితాలు రావచ్చు. విజ్ఞానం పట్ల భయానికి కారణాల్లో ఇదొకటి. కాని విజ్ఞానం యొక్క అంతర్యంలోకి తొంగి చూస్తే, దాని సారం ఏంటో తెలుసుకుంటే, ఆ భయం కాస్తా వల్లమాలిని ప్రేమగా మారిపోతుంది. సంగితం, సాహిత్యం, క్రీడ...మొదలైన రంగాలలో లాగానే, విజ్ఞానం యొక్క సమ్మోహనం ఎంత గాఢంగా ఉంటుందో శాస్త్రవేత్తల జీవితాలు చూస్తే అర్థమవుతుంది. (శాస్త్రవేత్తలకి, విజ్ఞానానికి మధ్య సాగే "ప్రేమకథల" గురించి కూడా ముందు ముందు కొన్ని పోస్టులు వేస్తాం.)

4. విజ్ఞానంలో మన దేశం నేతృత్వ స్థానంలో ఉండాలి.

ఆధునిక విజ్ఞానం పాశ్చాత్య లోకంలో కొన్ని శతాబ్దాల క్రితం పుట్టింది. రాజకీయ పరిస్థితుల వల్ల మనం ఆ ఉద్యమంలో గత శతాబ్ద కాలం వరకు పెద్ద ఎత్తున పాల్గొన లేకపోయాం. కనుక పాశ్చాత్యులు కనుక్కున్న విజ్ఞానాన్ని మనం నేర్చుకుని, సమర్ధవంతంగా వినియోగించడంలోనే ఎక్కువగా మన ప్రతిభ కనిపిస్తోంది. ఐటి, అంతరిక్షం, అణు శక్తి మొదలైన రంగాలు మాత్రమే కాక అన్ని వైజ్ఞానిక రంగాల్లోనూ భవిష్యత్తులో మన దేశం నేతృత్వ స్థానంలో ఉండాలి. అందుకు విజ్ఞాన ప్రచారం విస్తృతంగా జరగాలి.

5. ముఖ్యంగా మనస్సు, చైతన్యం మొదలైన అధునాతన రంగాల్లో మన దేశం ముందుంటే బావుంటుంది.

ఓ ప్రాచీన అధ్యాత్మిక సాంప్రదాయం భారతీయుల అమూల్య వారసత్వం. మనస్సు, చైతన్యం మొదలైన విషయాల గురించి మనకి ఎంతో ప్రాచీన సాహిత్యం ఉంది. ఆధునిక విజ్ఞానంలో చైతన్యం అనేది ఓ తెగని, ప్రధాన ప్రశ్నగా ప్రస్ఫుటమవుతోంది. మన ప్రాచీన సాహిత్యాన్ని తవ్వి తీసి, సమకాలీన దృక్పథంతో అధ్యయనం చేసి, ఆధునిక విజ్ఞానంతో సమన్వయ పరిచి, మనస్సుకి సంబంధించిన రంగాల్లో మనం విశేష ప్రగతి సాధించగలమా?

6. విజ్ఞానం అందరి సొత్తు కావాలి.

ఆధునిక ప్రజాస్వామిక సమాజాలలో ప్రభుత్వం తీసుకునే ఎన్నో నిర్ణయాలు విజ్ఞానానికి సంబంధించినవై ఉంటాయి. ఓ డామ్, ఓ అణుశక్తి పాలసీ, ఓ మెట్రో నిర్మాణం, ఓ అంతరిక్ష పర్యటనా ప్రాజెక్ట్ - ఇలాంటి విషయాలలో ప్రభుత్వం తీసుకునే నిర్ణయాలు సరైనవో, కావో తెలియాలంటే సైన్సు తెలియాలి. అది కేవలం కొందరు నిపుణులకే పరిమితం కావడం శ్రేయస్కరం కాదు. విజ్ఞానం అందరి సొత్తు కావాలి. సమాజం మీద పెద్ద ఎత్తున ప్రభావం చూపగల వైజ్ఞానిక నిర్ణయాలలో, వాటికి సంబంధించిన చర్చలో సమాజం పాల్గొనాలంటే విజ్ఞానం సమాజంలో లోతుగా పాతుకుపోవాలి.

ఈ లక్ష్యసాధన ఒకరిద్దరి వల్ల సాధ్యం అయ్యేది కాదు. వందల వేల సంఖ్యలో జనం పూనుకుని చెయ్యాల్సినది. ఆ దిశలో ఓ ఆవగింజంత ఫలితం చూబించినా మా బ్లాగు లక్ష్యం నెరవేరినట్టే.

8.848 కిలో మీటర్ల ఎత్తున్న ఎవెరెస్ట్ కన్నా ఎత్తైన పర్వతం ఈ భూమి మీద లేకపోవచ్చు.
కాని మన పొరుగు గ్రహమైన మార్స్ మీద ఎవరెస్ట్ ని తలదన్నే టంత ఎత్తైన అగ్నిపర్వతం ఉంది. 22-29 కిలోమీటర్ల ఎత్తైన ఈ నగరాజం పేరు ‘ఒలింపస్ మాన్స్.’ సౌరమండలం అంతటికీ ఇదే ఇత్తైన అగ్నిపర్వతం.
1971 లో నాసా పంపించిన వ్యోమ నౌక మారినర్ 9, మార్స్ చుట్టూ తిరుగుతూ ఈ అగ్నిపర్వతాన్ని కనుక్కుంది. మార్స్ యొక్క ‘గ్రహమధ్య రేఖ’ కి దగ్గరగా థార్సిస్ పీటభూమి మీద ఉందీ పర్వతం. దీని శిఖరాన ఉండే బిలం వెడల్పు 80 కిమీలు.
ఎవరెస్ట్ కన్నా ఇది ఇంచు మించు మూడు రెట్లు ఎత్తైనది. హవాయీ ద్వీప మాలిక కన్నా వెడల్పయినది. మొత్తం పరిమాణంలో వాషింగ్టన్ రాష్ట్రం కన్నా పెద్దది.
ఈ బృహన్నగాన్ని మనిషి జయించే రోజు ఎప్పుడొస్తుందో?

భూమి ప్రసక్తి ఎవరో తెస్తే ఒక జోక్ గుర్తుకొస్తోంది. ఇది నిజంగా జరిగిందని విన్నాను.
--
ఒక తండ్రి తన కూతురికి చీకటి ఆకాశంలో తారలు అవీ చూపిస్తున్నాట్ట.

“చూడమ్మా, అక్కడ తార లాగా మెరుస్తోందే, అది అసలు తార కాదు. వీనస్ గ్రహం. ఇంకా ఆ మూల కనిపిస్తోంది చిన్న ఎర్రని చుక్కలా, అది మార్స్ గ్రహం.”

“డాడీ, మరి మా పుస్తకంలో వీనస్ కి , మార్స్ మధ్య ఎర్త్ ఉంటుందని వుంది. ఇంతకీ భూమి ఎక్కడుంది డాడీ?”

భారతీయ భాషలలో సైన్స్ సాహిత్యం అవసరమా?

ఈ ప్రశ్నకి శాస్త్రీయంగా సమాధానం చెప్పటానికి కావలసిన స్టాటిస్టిక్స్ నా వద్ద లేవు. కానీ ప్రపంచంలో సైన్స్ రంగంలో బాగా పురోగమించిన దేశాలలో, సంపన్న దేశాలలో (మరి సైన్సు సామర్ధ్యానికి, సపత్తికి సంబంధం ఉంది) చాలా మటుకు సైన్సు చదువు అ దేశపు భాషలలోనే నిర్వహించబడుతోంది.

ఈ మధ్యనే ఓ కొరియన్ నేస్తంతో ఈ ప్రస్తావనే వచ్చింది.

"కొరియా లో సైన్స్ సమాచారం అంతా కొరియన్ భాషలోనే ఉంటుందా?" అడిగాను.
"అవును. కొన్ని అత్యాధునిక అంశాలని మాత్రం ఇంగ్లీషు లో చదువుకోవలసి వస్తుంది. కానీ చాల మటుకు కొరియన్ లోనే ఉంటుంది."
"మరి ఇంగ్లీష్ కి అంతగా ప్రాధాన్యత ఇవ్వకపోవటం మీకు సమస్య అనిపించలేదా?"
"అప్పుడప్పుడు అనిపిస్తుంది. అందుకే ప్రభుత్వం తప్పనిసరిగా ఇంగ్లీష్ లో సైన్స్ బోధన జరగాలని కొంతకాలం నిర్బంధం పెట్టింది. దాంతో సైన్స్ అర్థం చేసుకోవటం కన్నా ఇంగ్లీషు అర్థం చేసుకోవటం పెద్ద సమస్య అయిపోయింది పిల్లలకి," నవ్వుతు అన్నాడు.
"మరి పారిభాషిక పదాల సంగతి ఏం చేస్తారు?" అడిగాను.
"అన్ని కొరియన్ లోనే తర్జుమా చేసుకుంటాం. కొన్ని సార్లు చాల కష్టం అవుతుంది. ఎందుకంటే ఇంగ్లీష్, కొరియన్ భాషలు చాల భిన్నమైన భాషలు. సమానార్థం గల పదాలని ఎంచుకోవటం కష్టం. అ మధ్యన ఓ హంగేరియన్ మిత్రుడు ఈ విషయం గురించే మాట్లాడుతూ అన్నాడు. హంగేరియన్ భాషలో సైన్స్ పరిజ్ఞానం అంత సమగ్రంగా లభ్యం అవుతుందట. యురోపియన్ భాషల మధ్య ఉండే సహజ సాన్నిహిత్యమే దీనికీ కారణం. మరి మీ భాషల సంగతి ఏమిటి?"
"అదృష్టవశాత్తు మా భాషలలో చాల వాటికి సంస్కృతం ఆధారంగా ఉంటుంది. సంస్కృతానికి యురోపియన్ భాషలకి సంబంధం ఉంది."
"మరి మీ భాషల్లో సరైన సైన్స్ పరిభాష ఉందా?" అడిగాడు నా కొరియన్ నేస్తం.
"నాకు తెలిసినంత వరకు సమగ్రంగా లేదు. పాఠ్య పుస్తకాలలో వాడిన పదాలని సమీకరిస్తూ నిఘంటువులు ప్రచురించాలి. కానీ నాకు తెలిసి అలాంటి ప్రయత్నలేవి పెద్దగా జరగలేదు. ఇలాంటివి రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు పూనుకుని చెయ్యాలి. ఒక శాస్త్రవేత్తల బృందాన్ని, ఒక భాష కోవిదుల బృందాన్ని పిలిచి ప్రతి సైన్సు రంగంలో సమగ్రమైన నిఘంటువులు తాయారు చెయ్యాలని పురమయిమ్చాలి."
"ఏం? మరి మి ప్రభుత్వం అలాంటివి చెయ్యడా?"
"ప్రభుత్వం ఎన్నో చెయ్యదు? ఇదొక లెక్కా?"
"అవున్లే. ప్రపంచం అంతట రాజకీయ నాయకులు ఇతరత్రా ఎన్నో విషయాలతో బిజీగా ఉంటారు," అంటూ నవ్వుతూ అన్నాడు నా స్నేహితుడు.

రాజకీయ నాయకుల ప్రస్తావనతో మా సంభాషణకి ఉపసంహారం జరిగింది.

జపనీజ్ భాషలో కూడా ఇదే ఒరవడి కనిపిస్తుంది. అత్యాధునిక అంశాల మిద కూడా కూలంకషంగా జపనీజ్ లో రాసిన పుస్తకాలు దొరుకుతాయి. ఇంగ్లీష్ లో మేటి వైజ్ఞానిక పత్రికలలో ప్రచురించే ప్రఖ్యాత జపనిజ్ శాస్త్రవేత్తలు కూడా తాము పరిశోధిస్తున్న ఉన్నత సైన్సు విషయాల గురించి ఎంతో బాధ్యతాయుతంగా జపనీజ్ లో పుస్తకాలు రాస్తుంటారు. పెద్ద నగరాలలో తప్ప ఇంగ్లీషు తెలిసిన వారి సంఖ్య చాల తక్కువ. మరి ఇంగ్లీషు లో భాష సామర్థ్యం అంత బలహీనంగా ఉన్న దేశం ప్రపంచంలో రెండవ సుసంపన్న దేశంగా నిలిచింది అంటే ఆ ఆదర్శం నుండి మనం నేర్చుకోవలసినది ఎంతైనా ఉంది.

మరైతే ఇంగ్లీష్ ని పూర్తిగా బహిష్కరించి, సైన్సు చదువంతా భారతీయ భాషల్లోనే జరగాలంటావా? అంటే కాదనే అంటాను. సైన్సులో ఇంగ్లీషు ఉండాలి, భారతీయ భాషలూ ఉండాలి. ఏది, ఎప్పుడు, ఎక్కడ, ఎలా, ఎంతవరకు - ఇవే ఈ విషయంలో పూర్తిగా తేలని చిక్కు ప్రశ్నలు. వీటికి సమాధానాలు నావద్ద కూడా సిధ్ధంగా లేవు.

పని చేస్తూ పోతుంటే స్పష్ట ఏర్పడుతుందని ఆశ.
-చక్రవర్తి