శాస్త్ర విజ్ఞానము

ప్రఖ్యాత అమెరికన్ శాస్త్రవేత్త (కీర్తి శేషుడు) రిచర్డ్ ఫెయిన్మన్ కి ఎంతో మంది రకరకాల ఉత్తరాలు రాస్తుండేవారు. వాటికి ఆయన ఓపిగ్గా, చమత్కారంగా జవాబులు రాసేవారు. ప్రతిభ, పాండిత్యం, హాస్యం అన్నీ మేళవించిన జాబులవి.

ఓసారి ఓ తండ్రి, సైన్సు అంటే ఉత్సాహపడుతున్న తన కొడుకు గురించి ఫెయిన్మన్ కి రాస్తాడు. ఆ తండ్రి ఉత్తరం కింద ఇస్తున్నాం. దానికి ఫెయిన్మన్ జవాబు వచ్చే పోస్ట్ లో.

---

ప్రియమైన డా. ఫెయిన్మన్ గార్కి

ఈ ఉత్తరం మీకు కొంచెం చిత్రంగా అనిపించొచ్చు. కాని నా సమస్య ఏంటో మీకు అర్థమైతే నా ఉత్తరం మరీ అంత చిత్రంగా అనిపించకపోవచ్చు.

నాకో పదహారేళ్ల కొడుకు ఉన్నాడు. మరీ మహా మేధావి అనను గాని, లెక్కలు మొదలైన విషయాల్లో నా కన్నా చాలా ప్రతిభావంతుడు. అందరి లాగానే తను కూడా ఈ జీవన పోరాటంలో నెగ్గుకు రావాలని తాపత్రయపడుతున్నాడు. అయితే ఈ జీవితం ఓ చిక్కు సమస్య అని, మహా మహా వాళ్లకే అది అర్థం కాదని, పాపం వాడికి ఇంకా తెలీదు. సరే ఆ విషయం పక్కన పెడితే, మా వాడు లెక్కలు, భౌతిక, రసాయన శాస్త్రాల్లో బాగా చేస్తున్నాడు. రిమోట్ కంట్రోల్ మీద పని చేసే బొమ్మ విమానాలతో ఆడుకుంటూ ఉంటాడు. విమానం రెక్కలు ఎలా ఉంటే విమానం బాగా ఎగురుతుందో సమీకరణాలతో సహా వివరించే పుస్తకాలు చదువుతుంటాడు. అవైతే నాక్కూడా అర్థం కావు.

మా వాడు ఎలాగోలా కష్టపడి పైకి రావాలని తంటాలు పడుతున్నాడు. కొంచెం లావుగా ఉంటాడు. బెరుకుగా ఉంటాడు. ఆత్మవిశ్వాసం కాస్త తక్కువ. దాన్ని కప్పి పుచ్చుకోవడానికి అప్పుడప్పుడు పెద్ద మొగాడిలా వ్యవహరిస్తుంటాడు. వచ్చే ఏడాది హైస్కూల్ కి వెళతాడు. ఇంకొన్నేళ్లు పోతే కాలేజిలో చేరతాడు. మంచి స్కూలు కెళ్లి చదువుకోవాలని వాడికి చాలా ఉంది. కాని ప్రస్తుతం వాడికి వచ్చే గ్రేడ్ల దృష్ట్యా ఆ అవకాశం అంత గొప్పగా ఉన్నట్టు కనిపించడం లేదు.

నేనేమీ వాణ్ణి రాచి రంపాన పెట్టే తండ్రిని కాను. వాడికి ఏది నచ్చితే అదే చదువుకోమంటాను. 1960 లో మా నాన్నగారి ఒత్తిడి మీద ఎలక్ట్రికల్ ఇంజినీర్ గా నా వృత్తి జీవితాన్ని మొదలుపెట్టాను. ప్రస్తుతం నేను పని చేస్తున్నది అపరాధపరిశోధనా రంగం. కనుక తల్లిదండ్రుల వత్తిడికి లొంగిపోతే జీవితం ఎలా తెల్లారుతుందో నాకు బాగా తెలుసు. వాడు ఏ రంగంలోకి దిగినా నాకు ఫరవాలేదు. కాని ఆ రంగంలో వాడు రాణించాలన్నదే నా ఉద్దేశం. ఒక రంగంలో మనకి ప్రతిభ ఉన్నప్పుడు, ఆ రంగంలో బాగా చెయ్యాల్సిన బాధ్యత కూడా ఉంటుంది. నచ్చిన పనిలో పూర్తి శ్రద్ధ పెట్టి చెయ్యని వ్యక్తికి మనశ్శాంతి ఉండదని నా అభిప్రాయం.

గత రెండేళ్లుగా వాడి టీచర్ల నుండి నేను విన్న దాన్ని బట్టి మా వాడి పద్ధతి గురించి నాకు కొంచెం అర్థమవుతోంది. సైన్సులో తనకి ఆసక్తికరంగా అనిపించే ఏదైనా విషయాన్ని తీసుకుంటాడు. దాని గురించి వేగంగా వీలైనన్ని విషయాలు నేర్చుకుంటాడు. తరువాత ఇక దాన్ని పక్కన పెట్టి మరో విషయం మీదకి మళ్లుతాడు. ఈ పద్ధతిని కొంత మంది టీచర్లు ప్రోత్సహిస్తారట కూడా... మంచిదే గాని చిక్కేంటంటే బళ్లో పిల్లవాడికి ఎన్ని తెలుసు అన్నది ముఖ్యం కాదు. ఎన్ని మార్కులు వచ్చాయి అన్నదే ముఖ్యం. ఇక పరీక్షల్లో క్లాసులో చెప్పిన విషయాలే అడుగుతారు. అయితే క్లాసులో చెప్పే ప్రాథమిక విషయాలు మా వాడికి (వాడి పేరు మార్టిన్) మరీ సులభంగా అనిపిస్తాయి. తోటి పిల్లలకి తెలీని, నూతన అధునాతన విషయాలు మాత్రమే ఎప్పుడూ చదువుతూ కూర్చుంటాడు. కాని నూతన విషయాలు చదివితే మార్కులు రావు. క్లాసు పుస్తకాలు చదివితే వస్తాయి. టీచర్ చెప్పింది మాత్రం చదివితే వస్తాయి. ఇక్కడే వస్తోంది మరి సమస్య. నేనేమో క్లాసు పుస్తకాలు చదవమని వేధింపు మొదలెడతాను. వాడికేమో అది నచ్చదు. అదండీ పరిస్థితి.

కొన్ని నెలల క్రితం నాకో పుస్తకం దొరికింది. టైటిల్ ఆసక్తి కరంగా అనిపించింది. అట్ట మీద రచయిత ఫోటో ఉంది. ఆ పెద్దమనిషి ఎవరో చూడబోతే శాస్త్రవేత్తలాగే లేడు, ఓ కమేడియన్ లా ఉన్నాడు!

నేను, మార్టిన్ కలిసి ఆ పుస్తకం చదివాం. చాలా తమాషాగా ఉంది. ప్రతీ కథలోనూ ఓ అమూల్యమైన సత్యం ఉంది. అయితే అది కేవలం తమాషా కథల పుస్తకం కాదు. ఈ విశ్వం ఎలా పనిచేస్తుందో వర్ణిస్తుంది ఆ పుస్తకం! భలే తెలివిగా రాశారు ఎవరో. తదనంతరం ఛాలెంజర్ స్పేస్ షటిల్ ప్రమాదం గురించి, రోజర్స్ కమిషన్ గురించి వార్తల్లో చూశాం. అక్కడ ఈ పుస్తక రచయిత ఆ వార్తల్లో మాకు ప్రత్యక్షం అయ్యాడు. ఇందాక ఆ సరదా కథలు రాసిన పెద్దమనిషేనా, ఇక్కడ ’నాసా’ తన తప్పులు ఎలా దిద్దుకోవాలో సూచిస్తున్నది, శాసిస్తున్నది? అసాధ్యుడే!

ఆ వ్యవహారం అంతా చూస్తే నాకిలా అనిపించింది. ఈ పెద్దమనిషి ఎవరో సామాన్యుడు కాడు. పైగా నోబెల్ బహుమతి కూడా పుచ్చుకున్నాడు. వార్తల్లో తెగ కనిపిస్తున్నాడు. అతడు రాసిన పుస్తకం మా వాడు చదివేశాడు. చదవగానే పిల్లలకి ’వావ్’ అనిపించేలా ఉందా పుస్తకం. కనుక, అయ్యా, మిమ్మల్ని ఓ ప్రశ్న అడగాలని అనుకుంటున్నాను.

సమస్యలు పరిష్కరించడంలో మీరు దిట్ట అని విన్నాను. ఇదీ నా "సమస్య." మీకు సైన్సులో మంచి ప్రవేశం ఉంది. కనుక మనుషుల మనసుల గురించి కూడా మీకు చాలా తెలిసే ఉంటుంది. ఓ పదహారేళ్ల పిల్లవాడు కాస్త దూకుడు తగ్గించుకుని, తన భవిష్యత్తు గురించి ఒక్క క్షణం శ్రద్ధగా ఆలోచించేలా చెయ్యాలంటే ఏం చెయ్యాలి? ఆ పిల్లవాడు జీవితంలో తన కలలని సాకారం చేసుకోవాలంటే ఏం చెయ్యాలి?

మిరే స్వయంగా మా అబ్బాయికి రాస్తే బావుంటుందేమో. జీవితం గురించి మీ అభిప్రాయం ఏంటో దయచేసి రాయండి. వైజ్ఞానిక జీవనం అంటే ఎలా ఉంటుందో కొంచెం వివరించండి. ఆ దిశలో ప్రయాణించాలంటే ఎలాంటి శిక్షణ పొందాలో సెలవివ్వండి. మీ ఇష్టం. మీకు ఏం తోస్తే అది చెప్పండి. ఆ పిల్లవాడి గురించి, వాడి శ్రేయస్సు గురించి ఎక్కడో, ఎవరో అజ్ఞాత వ్యక్తి పట్టించుకుంటున్నారని తెలిస్తే వాడు చాలా సంతోషిస్తాడు.

ఇట్లు
విన్సెంట్ ఏ. వాన్ డెర్ హైడ్

(ఫెయిన్మన్ సమాధానం వచ్చే పోస్ట్ లో)

ఈ బ్లాగు మొదలు పెట్టిన కొత్తల్లో బ్లాగు లక్ష్యాల గురించి కొంత వివరించడం జరిగింది. కాని ఈ మధ్యన వచ్చిన కొన్ని వ్యాఖ్యానాల దృష్ట్యా ఆ లక్ష్యాలని మరో సారి విన్నవించడం అవసరం అనిపించింది.

మా బ్లాగు లక్ష్యం తెలుగులో విజ్ఞాన ప్రచారం.

విజ్ఞాన ప్రచారం ఎందుకంటారా? కొన్ని కారణాలు.

1. విజ్ఞానం ప్రగతికి కీలకం.

ఆధునిక జీవనం విజ్ఞానం అనే పునాది మీద ఎదుగుతోంది. వైజ్ఞానిక విషయాలలో దక్షత ఉన్న సమాజాలు సమకాలీన ప్రపంచంలో బాగా ముందుకు వెళ్లగలుగుతున్నాయి. వైజ్ఞానిక సమాచారం ఇంగ్లీష్ లో ఉంటే అది మన దేశంలో ఇంగ్లీష్ వచ్చిన 10% మందికి మాత్రమే అందుతుంది. కనుక విజ్ఞానం ప్రాంతీయ భాషల్లో లభ్యమై ఉండాలి.

2. విజ్ఞానం పట్ల సమాజంలో అపోహలు తొలగాలి.

మన సమాజంలో విజ్ఞానం పట్ల కొన్ని చిత్రమైన అపోహలు ఉన్నాయి. విజ్ఞానాన్ని "మరీ ఎక్కువగా పూసుకుంటే మానవత్వం తగ్గిపోవడం" వంటి విచిత్రమైన భావనలు చలామణిలో ఉన్నాయి. చాలా మంది విజ్ఞానాన్ని ఓ అనుమానాస్పద విషయంలా చూస్తారు. విజ్ఞానం అంటే భయపడతారు కూడా. దానికి కారణం విజ్ఞానం పట్ల సరైన అవగాహన, స్పృహ లేకపోవడమే. మనకి తెలీని దాని గురించి భయపడతాం, అనుమానిస్తాం; తెలిశాక దాంతో ఎలా వ్యవహరించాలో నేర్చుకుంటాం. ప్రస్తుత పరిస్థితుల్లో సమాజం మొత్తం విజ్ఞానాన్ని వొదిలేసి అడవులకి వలస వెళ్లే అవకాశం లేదు. కనుక విజ్ఞానానికి బెదిరి దూరంగా ఉండే కన్నా, దాన్ని సక్రమంగా నేర్చుకుని, జయించడమే ఉత్తమమైన మార్గం.

3. విజ్ఞానం యొక్క సారం దివ్యంగా ఉంటుంది.

విజ్ఞానం యొక్క ఫలితాలు తగని వారి చేతుల్లో పడినప్పుడు, అవాంఛనీయ ఫలితాలు రావచ్చు. విజ్ఞానం పట్ల భయానికి కారణాల్లో ఇదొకటి. కాని విజ్ఞానం యొక్క అంతర్యంలోకి తొంగి చూస్తే, దాని సారం ఏంటో తెలుసుకుంటే, ఆ భయం కాస్తా వల్లమాలిని ప్రేమగా మారిపోతుంది. సంగితం, సాహిత్యం, క్రీడ...మొదలైన రంగాలలో లాగానే, విజ్ఞానం యొక్క సమ్మోహనం ఎంత గాఢంగా ఉంటుందో శాస్త్రవేత్తల జీవితాలు చూస్తే అర్థమవుతుంది. (శాస్త్రవేత్తలకి, విజ్ఞానానికి మధ్య సాగే "ప్రేమకథల" గురించి కూడా ముందు ముందు కొన్ని పోస్టులు వేస్తాం.)

4. విజ్ఞానంలో మన దేశం నేతృత్వ స్థానంలో ఉండాలి.

ఆధునిక విజ్ఞానం పాశ్చాత్య లోకంలో కొన్ని శతాబ్దాల క్రితం పుట్టింది. రాజకీయ పరిస్థితుల వల్ల మనం ఆ ఉద్యమంలో గత శతాబ్ద కాలం వరకు పెద్ద ఎత్తున పాల్గొన లేకపోయాం. కనుక పాశ్చాత్యులు కనుక్కున్న విజ్ఞానాన్ని మనం నేర్చుకుని, సమర్ధవంతంగా వినియోగించడంలోనే ఎక్కువగా మన ప్రతిభ కనిపిస్తోంది. ఐటి, అంతరిక్షం, అణు శక్తి మొదలైన రంగాలు మాత్రమే కాక అన్ని వైజ్ఞానిక రంగాల్లోనూ భవిష్యత్తులో మన దేశం నేతృత్వ స్థానంలో ఉండాలి. అందుకు విజ్ఞాన ప్రచారం విస్తృతంగా జరగాలి.

5. ముఖ్యంగా మనస్సు, చైతన్యం మొదలైన అధునాతన రంగాల్లో మన దేశం ముందుంటే బావుంటుంది.

ఓ ప్రాచీన అధ్యాత్మిక సాంప్రదాయం భారతీయుల అమూల్య వారసత్వం. మనస్సు, చైతన్యం మొదలైన విషయాల గురించి మనకి ఎంతో ప్రాచీన సాహిత్యం ఉంది. ఆధునిక విజ్ఞానంలో చైతన్యం అనేది ఓ తెగని, ప్రధాన ప్రశ్నగా ప్రస్ఫుటమవుతోంది. మన ప్రాచీన సాహిత్యాన్ని తవ్వి తీసి, సమకాలీన దృక్పథంతో అధ్యయనం చేసి, ఆధునిక విజ్ఞానంతో సమన్వయ పరిచి, మనస్సుకి సంబంధించిన రంగాల్లో మనం విశేష ప్రగతి సాధించగలమా?

6. విజ్ఞానం అందరి సొత్తు కావాలి.

ఆధునిక ప్రజాస్వామిక సమాజాలలో ప్రభుత్వం తీసుకునే ఎన్నో నిర్ణయాలు విజ్ఞానానికి సంబంధించినవై ఉంటాయి. ఓ డామ్, ఓ అణుశక్తి పాలసీ, ఓ మెట్రో నిర్మాణం, ఓ అంతరిక్ష పర్యటనా ప్రాజెక్ట్ - ఇలాంటి విషయాలలో ప్రభుత్వం తీసుకునే నిర్ణయాలు సరైనవో, కావో తెలియాలంటే సైన్సు తెలియాలి. అది కేవలం కొందరు నిపుణులకే పరిమితం కావడం శ్రేయస్కరం కాదు. విజ్ఞానం అందరి సొత్తు కావాలి. సమాజం మీద పెద్ద ఎత్తున ప్రభావం చూపగల వైజ్ఞానిక నిర్ణయాలలో, వాటికి సంబంధించిన చర్చలో సమాజం పాల్గొనాలంటే విజ్ఞానం సమాజంలో లోతుగా పాతుకుపోవాలి.

ఈ లక్ష్యసాధన ఒకరిద్దరి వల్ల సాధ్యం అయ్యేది కాదు. వందల వేల సంఖ్యలో జనం పూనుకుని చెయ్యాల్సినది. ఆ దిశలో ఓ ఆవగింజంత ఫలితం చూబించినా మా బ్లాగు లక్ష్యం నెరవేరినట్టే.

పాలపుంతకి ఉపగెలాక్సీలు

కిందటి పోస్ట్ లో పాలపుంత చుట్టూ పరిభ్రమించే సాజిటేరియస్ మరుగుజ్జు గెలాక్సీ గురించి చెప్పుకున్నాం. మన పాలపుంతకి అలాంటి మరిన్ని ఉపగెలాక్సీలు ఉన్నాయి. అయితే సూర్యుడి నుండి 50,000 కాంతిసంవత్సరాల దూరంలో ఉన్న ఉపగెలాక్సీ అదొక్కటే.

సూర్యుడి నుండి 5,00,000 కాంతి సంవత్సరాల దూరం వరకు పరిశీలిస్తే కనిపించే 12 ఉపగెలాక్సీలని పై చిత్రంలో చూడొచ్చు. ఈ మొత్తం ఉపగెలాక్సీలలోని తారలన్నీ కలుపుకుంటే వాటి సంఖ్య కొన్ని పదుల మిలియన్లు మాత్రమే ఉంటుంది. పాలపుంతలో ఉన్న తారల సంఖ్యతో పోల్చితే ఇది ఏ మూలకీ రాదు.

వీటిలో అర్సా మేజర్ -2, బూట్స్ మరుగుజ్జు గెలాక్సీలని ఇటీవలే 2006 లో కనుక్కున్నారు. ఇవి చాలా బలహీనమైన కాంతి గల గెలాక్సీలు. అతి శక్తివంతమైన దూరదర్శినులతో మాత్రమే వాటిని గమనించడానికి వీలవుతుంది. అర్సా మేజర్-1 కూడా ఈ మధ్యనే 2005 లో కనుక్కొబడింది. ఇది కూడా చాలా బలహీనమైన కాంతి గలదే.

ఇక తక్కిన ఉపగెలాక్సీలన్నీ ఇరవయ్యవ శతాబ్దంలో కనుక్కోబడ్డవే. స్కల్ప్ టర్ మరుగుజ్జు గెలాక్సీ, ఫోర్నాక్స్ గెలాక్సీలు 1937 లో కనుక్కోబడ్డాయి. వీటిలో తారలు చాలా మటుకు ముసలి తారలే. వాటి సగటు వయసు 3 నుండి 10 బిలియన్ సంవత్సరాలు ఉంటుంది. (సూర్యుడి వయసు 4.5 బిలియన్ సంవత్సరాలు. అసలు విశ్వం వయసే 13.5-14 బిలియన్ సంవత్సరాలు).

ఈ ఉపగెలాక్సీలన్నీ మన పాలపుంత చుట్టు పరిభ్రమిస్తుంటాయని ముందు చెప్పుకున్నాం. అయితే రెండు ఉపగెలాక్సీల విషయంలో మాత్రం అవి నిజంగా మన ఉపగెలాక్సీలా, లేక కేవలం పొరుగు గెలాక్సీలా అన్న వివాదం ఒకటుంది. అవి - పెద్ద మెగలానిక్ మేఘం (Large Magellanic Cloud), చిన్న మెగలానిక్ మేఘం (Small Magellanic Cloud).

ఈ మెగలానిక్ మేఘాలకి ఆసక్తికరమైన చరిత్ర ఉంది. ఈ మేఘాలు పాలపుంతకి కొంచెం అడుగున ఉన్నట్టు పైన మ్యాప్ లో చూడొచ్చు. వీటిని మొట్టమొదట గమనించిన వారు ఖగోళవేత్తలు కారు - నావికులు! దక్షిణ భూభాగంలో యాత్రలు చేసే నావికులు పలువురు వీటిని గమనించారు. ఉదాహరణకి 1519–1522 కాలంలో సంపూర్ణ భూప్రదక్షిణ చేసిన మెగాలెన్ నౌకాదళంలో ఆంటోనియో పిగాఫెటా అన్నవాడు వీటిని తారారాశులుగా చూసినట్టు ఆధారాలు ఉన్నాయి. మెగాలెన్ పేరు మీదే వీటికి ఆ పేరు పెట్టారు. యూరోపియన్ నావికులు వీటి సహాయంతో సముద్రయానం చేసే వారట. అయితే తక్కిన తారల లాగానే ఇవి కూడా మామూలు తారలే అనుకున్నారు గాని, అవి మన గెలాక్సీకి బయట ఉన్న చిన్న గెలాక్సీలని అప్పుడు ఎవరూ ఊహించలేకపోయారు.

సైన్స్ ఫిక్షన్ సినిమాల లోను, టీవీ సీరియళ్ల లోను, పుస్తకాల లోను కూడా ఈ రెండు మేఘాలు చోటు చేసుకున్నాయి.

పెద్ద మెగలానిక్ మేఘం: ఇది మన పాలపుంత నుండి రమారమి 1,60,000 కాంతిసంవత్సరాల దూరంలో ఉంటుంది. దీని వ్యాసం 14,000 కాంతిసంవత్సరాలు. దక్షిణ భూభాగంలో ఆకాశంలో కనిపించే గెలాక్సీలలో ఇది అత్యంత ప్రకాశవంతమైన గెలాక్సీ. ఇందులో కొన్ని బిలియన్ల తారలు ఉన్నాయి.

చిన్న మెగలానిక్ మేఘం: దీని దూరం రమారమి 200,000 కాంతిసంవత్సరాలు. వ్యాసం 7,000 కాంతిసంవత్సరాలు.




మొదట్లో ఈ రెండు మేఘాలు కూడా ఉపగెలాక్సీలే అనుకున్నా, తదనంతరం ఇవి కేవలం పొరుగు గెలాక్సీలని, అవి మన చుట్టూ పరిభ్రమించడం లేదని తెలిసింది. కనుక మెగలానిక్ మేఘాలు మనకి అత్యంత సమీపంలో ఉన్న పొరుగు గెలాక్సీలు.

మరి కొంచెం అవతలికి వెళ్తే (అంటే ఓ 50 లక్షల కాంతిసంవత్సరాలు అన్నమాట!) మరిన్ని పొరుగు గెలాక్సీలు తారసపడతాయి. వాటిలో మన గెలాక్సీని తలదన్నేటంత పెద్ద గెలాక్సీలు కూడా ఉన్నాయి. విపరీతమైన దూరాల నుంచి చూడడం వల్ల మొదట్లో వాటి సత్తా అర్థం కాలేదు గాని, పోగా పోగా వాటి పరిమాణం గురించి తెలిసి ఖగోళవేత్తలు ఆశ్చర్యపోయారు.

ఆ రాకాసి గెలాక్సీల గురించి వచ్చే పోస్ట్ లో...

ఆ మాటలు అంటూనే ఆమే చెక్కిలి ఎర్రబారింది. దాంతో నేను తెప్పరిల్లాను. మేం ఈ యాత్ర మీద బయలుదేరుతున్నామని ఇంకా నమ్మ బుద్ధి కావడం లేదు. గ్రౌబెన్ ని లాక్కెళ్లి ప్రొఫెసర్ గదికి వెళ్లాను.

"మామయ్యా, నిజంగా మనం బయలుదేరుతున్నామా?"

"ఇంకా సందేహం ఎందుకు అల్లుడూ?"

"సందేహించడం లేదు. కాని ఇంత తొందర ఏం వచ్చింది అని అడుగుతున్నాను."

"కాలం మనకోసం ఆగదు అల్లుడూ. ప్రచండ వేగంతో ముందుకు దూసుకుపోతోంది."

"కాని ఇది ఇంకా మే 16 మాత్రమే. జూన్ చివరికి ఇంకా చాలా దూరం ఉంది..."

"నీకేమైనా మతి పోయిందా? ఐస్లాండ్ ఏవైనా పక్కనుందా, రెండు రోజుల్లో పరుగెత్తి చేరుకోవడానికి? నువ్వు నిన్న ఠక్కున మాయం కాకుండా ఉండి ఉంటే నిన్ను కూడా నాతో కోపెన్హాగెన్ లో ఉన్న లిఫ్ఫెండర్ అండ్ కో ఆఫీస్ కి తీసుకేళ్లే వాణ్ణి. కోపెన్హాగెన్ నుండి రెయిక్ జావిక్ కి ప్రతీ నెలా 22 వతారీఖున
మాత్రమే నెలకో సర్వీసు ఉందని నువ్వే స్వయంగా తెలుసుకుని ఉండేవాడివి."

"అయితే ఇప్పుడేంటట?"

"అయితే ఏంటీ అంటావా? జూన్ 22 దాకా ఆగితే మరీ ఆలస్యం అయిపోతుంది. స్కార్టారిస్ శిఖరం యొక్క నీడ స్నెఫెల్స్ అగ్నిబిలం మీద పడే దృశ్యాన్ని మనం చూడలేం. కనుక వీలైనంత త్వరగా కోపెన్హాగెన్ ని చేరుకోవాలి. పద. వెళ్లి సామాను సర్దుకో."

దీనికిక సమాధానం చెప్పలేక పోయాను. మేడ మీద నా గదికి వెళ్లాను. గ్రౌబెన్ కూడా నా వెనక వచ్చింది. యాత్రకి కావలసిన వస్తువులన్నీ తనే జాగ్రత్తగా సర్దింది. తనసలు ఏమీ చలించినట్టు కనిపించడం లేదు. నేను దరిదాపుల్లో ఉన్న ఏ లుబెక్ కో, హెలిగోలాండ్ లో బయల్దేరితే ఎంత మామూలుగా ఉంటుందో అలాగే ఉంది. ఉద్విగ్నతతో చేతులు వణకడం లేదు. యథాలాపంగా తమ పని చేసుకుపోతున్నాయి. మాటలో తడబాటు లేదు. పైగా ఆ యాత్ర ఎందుకంత ముఖ్యమో కారణాలు వివరిస్తోంది! తను పక్కనే ఉన్నందుకు ఒక పక్క సంతోషంగానే ఉన్నా తన పనులకి, పట్టుదలకి కోపం వస్తోంది. నాలో ఏ క్షణామైనా అగ్నిపర్వతం బద్దలయ్యేలా ఉంది. కాని ఆమె నిర్లక్ష్య వైఖరి చూసి బావుండదని పాపం ఆ అగ్నిపర్వతం బద్దలయ్యే ఉద్దేశం మానుకుంది.

సామానంతా సిద్ధం అయ్యింది. నేను మెట్లు దిగి కిందకి వచ్చాను. రోజంతే ఎవరో సాంకేతిక నిపుణులు, ఎలక్ట్రీషియన్లు మొదలైన వాళ్లు తీర్థప్రజగా వస్తూనే ఉన్నారు. మార్తాకి ఇదంతా చాలా చికాకుగా ఉంది.

"అయ్యాగారికి ఏవైనా పిచ్చెక్కిందా?" నన్ను పక్కకి పిలిచి రహస్యంగా అడిగింది.

అవునన్నట్టు తలూపాను.

"నిన్ను కూడా తనతో తీసుకెళ్తున్నారటగా?" మళ్లీ అడిగింది.

మళ్లీ తలాడించాను.

"ఎక్కడికో?"

వేలితో కిందకి చూబించాను.

"అయ్యో నేలమాళిగ లోకా?" ఆశ్చర్యంగా అడిగింది మార్తా.

"కాదు. ఇంకా కిందకి," కొంచెం బాధగా అన్నాను.

చీకటి పడింది. సమయం ఎంతయ్యిందో తెలుసుకోవాలన్న్ ఉత్సాహం కూడా చచ్చిపోయింది. ఆ రాత్రంతా ఏవేవో భయాలు నన్ను వేధించాయి. కన్ను పొడుచుకున్నా ఏమీ కనిపించని చీకటి అగాధాలలో చిక్కుకుపోయినట్టు పీడకలలు. ప్రొఫెసర్ మామయ్య నన్ను పట్టుకుని ఏవో రహస్య సొరంగ మార్గాల వెంట బిరబిర ఈడ్చుకుపోతున్నాట్ట. ఉల్కలా నిస్సహాయంగా ప్రచండ వేగంతో కింద పడిపోతున్నానట. నా బతుకే రాలిపోతోంది, కాలిపోతోంది. ఇలాంటి యాతనామయ రాత్రికి అంతంలో ఐదు గంటలకి ఠక్కున తెలివి వచ్చింది. ఒళ్లంతా నిస్సత్తువ ఆవరించింది. మెల్లగా కాళ్లీడ్చుకుంటూ కిందకి దిగాను. మామయ్య అప్పటికే ఆవురావురని టిఫిన్ చేస్తున్నాడు. ఆయన్ని చూస్తే ఒళ్లు మండిపోయింది. పక్కనే గ్రౌబెన్ కూడా ఉంది. కనుక ఏమీ అనలేకపోయాను. కాని ఆకలి లేదు. ఏమీ తినలేకపోయాను.

ఐదున్నరకి బయట బండి చక్రాల చప్పుడు వినిపించింది. ఓ పెద్ద గుర్రపు బగ్గీ ఇంటి ముందు ఆగింది. ఆల్టోనియా స్టేషన్ కి తీసుకెళ్లడానికి సిద్ధంగా ఉంది. మా మామయ్య సిద్ధం చేసిన నానా విధ విచిత్ర వస్తుసంజాతం అంతా బండి లోకి ఎక్కించబడింది.

"ఇంతకీ నే పెట్టేది?" నా వైపు చూసి ఓ సారి కేకేశాడు.

"ఇదుగో ఇక్కడే ఉంది," అన్నాను కాస్త తడబడుతూ.

"అయితే మరి తొందరగా కదులు. లేకపోతే రైలు అందదు."

విధికి ఎదురొడ్డి పోరాడడం ఇంక అనవసరం అనుకున్నాను. పైకి నా గదికి వెళ్లి నా పెద్ద "పోర్ట్ మాంటో" ని దొర్లించుకుంటూ కిందికి దిగి వచ్చాను.

మామయ్య గ్రౌబెన్ కి బాధ్యతలు అప్పగించే కార్యక్రమంలో ఉన్నాడు. నా ప్రేయసి మాత్రం నిమ్మకి నీరెత్తి నట్టు హాయిగా ఉందనిపించింది. మామయ్యకి వీడ్కోలు చెప్పి, నా దగ్గరికి వచ్చి సున్నితంగా నా బుగ్గలకి తన పెదాలని తాకించింది. ఆ క్షణం మాత్రం తన కళ్ల నుండి రెండు బొట్లు రాలడం చూసి మనసు ద్రవించి పోయింది.

"గ్రౌబెన్..." ఆవేదనగా అన్నాను.
"వెళ్లు ఏక్సెల్ వెళ్లు! నేను నీ దాన్ని, ఎప్పటికీ నీకే చెందిన దాన్ని. విజయుడివై తిరిగొచ్చి నన్ను పూర్తిగా సొంతం చేసుకో."

తనని ఒకసారి నా బాహువుల్లోకి తీసుకున్నాను. మౌనంగా వెళ్లి బండి ఎక్కి కూర్చున్నాను. మార్తా, గ్రౌబెన్ లు ద్వారం వద్ద నించుని మాకు వీడ్కోలు చెప్పారు. డ్రైవర్ అదిలించగానే గుర్రాలలో చలనం వచ్చింది. కాసేఫట్లోనే మా బండి ఆల్టోనియా కి వెళ్లే దారి వెంట దూసుకుపోసాగింది.

(అధ్యాయం 7 సమాప్తం)

పాలపుంత గెలాక్సీ

పై చిత్రంలో మొత్తం పాలపుంత గెలాక్సీని చూడొచ్చు. ఇందులో ఉండే 200 బిలియన్ల (200,000,000,000) తారల్లో మన సూర్యుడు ఒకటి.

మన సూర్యుడు గెలాక్సీ కేంద్రం నుండి 26,000 కాంతిసంవత్సరాల దూరంలో ఉన్నాడు. గెలాక్సీ వ్యాసం లక్ష కాంతిసంవత్సరాలు కనుక, సూర్యుడు కేంద్రానికి కన్నా అంచుకి కొంచెం దగ్గరలో ఉన్నాడన్న మాట. అంటే మనం పాలపుంత అనే నగరానికి ’సబర్బ్’ లో ఉన్నాం అన్నమాట.

సౌరమండలంలో గ్రహాలు సూర్యుడి చుట్టూ పరిభ్రమించినట్టుగానే, పాలపుంతలో తారలన్నీ కేంద్రం చుట్టూ ప్రదక్షిణ చేస్తున్నాయి. సౌరమండలంలో సూర్యుడికి దగ్గరలో ఉన్న గ్రహాలు ఎక్కువ వేగంతో కదిలినట్టుగానే, పాలపుంతలో కేంద్రానికి దగ్గర్లో ఉన్న తారలు ఎక్కువ వేగంతో పరిభ్రమిస్తాయి.

సూర్యుడితో పాటు, మనకి దరిదాపుల్లో ఉన్న తారలు గెలాక్సీ కేంద్రాన్ని బట్టి రమారమి సెకనుకి 150 మైళ్ల వేగంతో కదులుతాయి. ఆ లెక్కన సూర్యుడికి గెలాక్సీ కేంద్రం చుట్టు ఒక ప్రదక్షిణ చెయ్యడానికి 200 మిలియన్ (200,000,000) సంవత్సరాలు పడుతుంది. ప్రస్తుతం సూర్యుడు ’హెర్క్యులిస్’ అనే తారారాశి (constellation) దిక్కుగా కదులుతున్నాడు.

అలాగే పాలపుంత కేంద్రం చుట్టూ తారల కక్ష్యలలో కూడా ఎంతో వైవిధ్యం ఉంటుంది. సూర్యుడి కక్ష్య ఇంచుమించు వృత్తాకారంలో ఉంటుంది. ఇక ’ఆర్క్ ట్యూరస్ (స్వాతి)’ లాంటి తారల కక్ష చాలా దీర్ఘవృత్తాకారంలో ఉంటుంది. అంటే కేంద్రం నుండి దగ్గరికీ దూరానికి జరుగుతూ ఉంటాయన్నమాట.

బాగా ప్రకాశవంతంగా కనిపిస్తున్న కేంద్రంలో అధికసంఖ్యలో తారలు ఉన్నాయి. కేంద్రంలో నూరు బిలియన్ (100,000,000,000) తారలు ఉన్నాయని అంచనా. గెలాక్సీ అంచుల వద్ద పలచగా ఉన్నా, దళసరిగా కనిపిస్తున్న కేంద్రం యొక్క మందం 3,000 కాంతిసంవత్సరాలు.

గెలాక్సీ ఉన్న తలానికి కొంచెం బయటగా చిన్న తెల్లని చుక్కలు కనిపిస్తున్నాయి. అవి గోళాకార రాశులు (globular clusters). ఇవి చిన్న చిన్న తారా సందోహాలు. వీటిలోని తారలు గోళాకారంలో, అంటే అన్ని దిశలలో ఒకే విధంగా, విస్తరించి ఉంటాయి కనుక వీటిని అలా పిలుస్తారు. వీటిలో సగటున ఒక్కొక్క దాంట్లో కొన్ని పదుల వేల దగ్గర్నుండి, పదుల మిలియన్ల తారలు ఉంటాయి. ఈ గోళాకార రాశులు మన పాలపుంత చుట్టూ బాగా దూరం (సగటున 131,000 కాంతిసంవత్సరాలు) నుండి పరిభ్రమిస్తూ ఉంటాయి. ప్రస్తుతానికి 158 గోళాకార రాశులని కనుక్కున్నారు. తొలిదశల్లో వీటి గురించి చాలా పరిశోధన చేసిన చార్లెస్ మెసియర్ గౌరవార్థం వీటికి M1, M2, ... ఇలా పేర్లు పెడుతూ వచ్చారు. పై చిత్రంలో M2, M5, M15, M30, M68, M75 మొదలైన గోళాకార రాశులని చూడొచ్చు.

ఇక పాలపుంతకి కాస్త కిందుగా మరో బుల్లి గెలాక్సీ కనిపిస్తోంది. భూమికి చంద్రుడి లాగానే అది మన గెలాక్సీకి ఉపగెలాక్సీ. దీని పేరు ’సాజిటేరియస్ మరుగుజ్జు గెలాక్సీ’ (Sagittarius dwarf galaxy). కాని పాపం మన గెలాక్సీ దీన్ని క్రమంగా కబళించేస్తోంది. కొంత కాలం (కోట్ల సంవత్సరాలు!) తరువాత ఇది పూర్తిగా మన గెలాక్సీలో కలిసిపోయి నామరూపాలు లేకుండా పోతుంది. గేలక్సీ ల స్థాయిలో కూడా "పరపీడన పరాయణత్వం" తప్పదన్న మాట.

References:
Isaac Asimov, Asimov Guide to Science 1: Physical Sciences, Penguin.
http://www.atlasoftheuniverse.com/galaxy.html
http://en.wikipedia.org/wiki/Globular_cluster

చివరికి తనే అంది, "ఏక్సెల్!"
"ఏంటి గ్రౌబెన్?"
"అదో మరపురాని యాత్ర అవుతుంది అనిపిస్తోంది."

ఆది విని నేను ఓ అంగుళం ఎగిరి పడ్డాను.

"అవును ఆక్సెల్! ఓ మహానుభావుడి మేనల్లుడు తప్పకుండా పూనుకోవాల్సిన యాత్ర ఇది. సత్తా ఉన్న వాడు ఏదైనా ఘనకార్యం సాధించి తన ప్రత్యేకతని నిరూపించుకోవాలి."

"ఏంటి నువ్వు అంటున్నది? ఇలాంటి పిచ్చి పని నుండి తప్పుకోమని చెప్పవేం గ్రౌబెన్?"

"లేదు ఏక్సెల్. అసలు సంతోషంగా నేను కూడా నీతో పాటు వచ్చేదాన్ని. కాని నేను వస్తే నీకో భారమే అవుతాను."

"అదేంటి అలా అంటున్నావ్?"

"అవును. అది నిజం."

"ఆడాళ్లూ!" మనసులోనే అనుకున్నాను. "నిజంగా మీ మనసులని అర్థం చేసుకోవడం ఎంత కష్టం? మీరు భయస్థులని మేం అనుకుంటాం గాని మీ కన్నా ధైర్యవంతులు ఈ భూమి మీద ఉండరు. మీ చర్యలు హేతువుని అతిక్రమిస్తాయి. ఇంత చిన్న అమ్మాయి అంత ప్రమాదకరమైన యాత్రలో బయల్దేరమని నన్ను ప్రోత్సహిస్తోందా? అంతే కాక ధైర్యంగా తను కూడా వస్తానంటోందా? తనకి ప్రాణానికి ప్రాణంగా అనుకునే నన్ను వెళ్లమని ప్రోత్సహిస్తోందా?"

నా మనసంతా అలజడితో నిండిపోయింది. అంత కన్నా ముఖ్యంగా తనంత ధైర్యం నాకు లేకపోయిందే నని సిగ్గుగా అనిపించింది.

"రేపటికి నీ మనసు మారకపోతుందా?" తన మనసు తెలుసుకుందామని అడిగాను.

"అయ్యో నా పిచ్చి ఏక్లెల్! ఇవాళ ఏమన్నానో, రేపూ అదే అంటాను."

ఇద్దరం చేతులు పట్టుకుని అలా కొంచెం సేపు మౌనంగా నడిచాం. ఆ రోజు జరిగిన సంఘటనలన్నీ తలచుకుంటుంటే నా గుండె బద్దలయ్యేలా ఉంది.

అయినా జులై నెల కాలెండ్స్ ఇంకా చాలా దూరంలో ఉంది. ఈ మధ్యలో ఏ మహత్యమో జరిగి మా మామయ్య మనసు మారకపోతుందా? అని ఆలోచించసాగాను.

కోనిగ్స్ స్ట్రాసే లో ఇంటికి తిరిగి చేరే సరికి చీకటి పడింది. ఇంట్లో అంతా నిశ్శబ్దంగా ఉంటుందని ఆశించాను. మామూలుగా అయితే మామయ్య ఆపాటికి నిద్రపోతాడు. మార్తా ఎప్పట్లాగే నిర్విరామంగా వస్తువుల దుమ్ము దులుపుతూ ఉంటుంది.

కాని మామయ్య గొప్ప అసహనశీలి అన్న విషయం మర్చిపోయాను. ఇల్లంతా పోర్టర్లతో కోలాహలంగా ఉంది. పాపం మార్తాకి ఏం చెయ్యాలో పాలుపోవడం లేదు.

"ఒరేయ్! ఏక్సెల్! ఎక్కడ చచ్చావ్ రా?" అల్లంత దూరం నుండే మామయ్య దండకం అందుకున్నాడు. "నీ పెట్టెలు సర్దుకోకుండా ఎక్కడ మాయమయ్యావ్? నా కాగితాలు కూడా ఇంకా సర్దలేదు. నా పెట్టె తాళం ఎక్కడ పెట్టావ్? నా గెయ్టర్ (*) లతో ఏం చేశావ్?"

(*) గెయ్టర్ లు: పాంట్ అడుగు భాగాన్ని, బూట్లని కప్పే ఒక విధమైన తొడుగు. గుర్రపు స్వారీ చేస్తున్నప్పుడు కొన్ని సార్లు ఇవి వేసుకుంటారు.

నేను దిగ్భ్రాంతితో అక్కడి జరిగే తంతంతా చూస్తూ ఉండిపోయాను.

"మనం నిజంగా... వెళ్తున్నామా?" నా నోట్లోంచి అప్రయత్నంగా మాటలు వచ్చాయి.

"ఇంకా సందేహమా? అయినా ఇలాంటి సమయంలో ఇంట్లో కూర్చుని ఏర్పాట్లు చూసుకోకుండా, షికారు కెళ్తావని ఎలా అనుకుంటాను?"

"నిజంగా వెళ్తున్నామా?" ఆశ చావక మరో సారి అడిగాను.

"అవును. ఎల్లుండి తెల్లారే బయల్దేరుతున్నాం."

ఇంక విన్లేకపోయాను. సూటిగా నా గదిలోకి వెళ్లాను.

ఉన్న కాస్త ఆశా ఇక చచ్చిపోయింది. రోజంతా మామయ్య ఈ విషాద యాత్రకి అవసరమైన సరంజామా అంతా కొనడంలో హడావుడిగా ఉన్నాడు. త్రాటి నిచ్చెనలు, ముళ్లు వేసిన తాళ్లు, టార్చిలు, ఫ్లాస్క్ లు, ఇనుప కొక్కేలు, కొండలెక్కడానికి వాడే ఇనుప కమ్మీలు, గొడ్డళ్లు - ఇంట్లో ఎటు చూసినా ఇవే కనిపిస్తున్నాయి. ఈ సరంజామా అంతా మొయ్యడానికి కనీసం పది మంది కావాలేమో.

ఆ రాత్రంతా ఓ పీడకలలా గడిచిపోయింది. మర్నాడు మేలుకొలుపు చాలా త్వరగానే వచ్చింది. ఎవరు పిలిచినా తలుపు తెరవనని భీష్మించుకున్నాను. కాని "నా బంగారు ఏక్సెల్," అన్న సంగీతం లాంటి పిలుపుకి స్పందించకుండా ఉండేదెలా?

గదిలోంచి బయటికి వచ్చాను. నిద్రలేక ఎర్రబారిన కళ్లు, నిస్సత్తువతో పాలిపోయిన మొహం... నా దీనావస్థని చూసి గ్రౌబెన్ మనసు వెన్నలా కరిగిపోతుందని అనుకున్నాను.

"హాయ్ ఏక్సెల్!" ఉత్సహంగా పలకరించింది. "రాత్రి బాగా నిద్రపోయినట్టున్నావ్. కొంచెం ఉత్సాహంగా కనిపిస్తున్నావు."
"అవునా?" నమ్మలేనట్టు అడిగాను.
వెంటనే అద్దం వద్దకి వెళ్లి చూసుకున్నాను. నిజంగానే అనుకున్న దాని కన్నా మెరుగ్గా కనిపించాను. నా కళ్లని నేనే నమ్మలేకపోయాను.
"ఏక్సెల్!" వివరంగా చెప్పుకుంటూ వచ్చింది. "మీ మామయ్య, నేను ఇందాక చాలా సేపు మాట్లాడుకున్నాము. ఆయన గొప్ప వివేకవంతుడు, ప్రతిభాశాలి, అనుభవజ్ఞుడు. ఆయన రక్తం నీలో ప్రవహిస్తోంది. ఆయన పథకాలు, ఆశలు అన్ని నాతో ఏకరువు పెట్టారు. ఈ లక్ష్యాన్ని ఎందుకు, ఎలా సాధించాలని అనుకుంటున్నాడో అన్నీ చెప్పారు. ఆయన విజయం సాధిస్తారని నాకు ఏకోశానా సందేహం లేదు. ఓ గొప్ప వైజ్ఞానిక లక్ష్యానికి ఇలా జీవితాన్ని అంకితం చెయ్యడం ఓ గొప్ప అదృష్టంగా భావించాలి ఏక్సెల్! ఈ ప్రయాస వల్ల ప్రొఫెసర్ లీడెన్ బ్రాక్ ని వరించే గౌరవంలో నువ్వూ పాలుపంచుకుంటావు. ఈ మహాయాత్ర నుండి నువ్వు తిరిగి వచ్చాక ఆయనకి సమానుడివి అవుతావు. మగాడివి అనిపించుకుంటావు. స్వతంత్రుడివి అవుతావు. రారాజువి అవుతావు. నా స్వామి... "

ఆ మాటలు అంటూనే ఆమే చెక్కిలి ఎర్రబారింది. దాంతో నేను తెప్పరిల్లాను. మేం ఈ యాత్ర మీద బయలుదేరుతున్నామని ఇంకా నమ్మ బుద్ధి కావడం లేదు.

ఆచార్య దినోత్సవ శుభాకాంక్షలు.


కిందటి పోస్ట్ లో మనం ఉంటున్న పాలపుంత గెలాక్సీ ఓ సర్పిలాకారపు గెలాక్సీ అని చెప్పుకున్నాం. పువ్వుల ఆకారాలలో తేడాలు ఉన్నట్టుగానే గెలాక్సీల ఆకారాలలో కూడా ఎంతో వైవిధ్యం ఉంటుంది. గెలాక్సీలలో కొన్ని ముఖ్యమైన ఆకార భేదాలు:

1) సర్పిలాకార గెలాక్సీలు (spiral galaxies): గిర్రున తిరిగే విష్ణు చక్రం ఆకారం లాంటి గెలాక్సీలు ఇవి. వీటిలో సాంద్రమైన కాంతి గల కేంద్రం చుట్టూ కాంతి రేఖలు సుడులు తిరుగుతున్నట్టు ఉంటాయి. ప్రకాశవంతమైన కేంద్రంలో హెచ్చు సాంద్రతలో తారలు ఉంటాయి. కేంద్రం దళసరిగా, పొంగినట్టుగా (bulge) ఉంటుంది. ఇక కొన్ని సర్పిలాకారపు గెలాక్సీలలో కేంద్రం వద్ద ఒక కమ్మీ (bar) ఉన్నట్టు ఉంటుంది. వీటిని barred spiral గెలాక్సీలు అంటారు.

2) దీర్ఘవృత్తాకార గెలాక్సీలు (elliptical galaxies): ఇవి సాగదీసిన చక్రంలా, కోడిగుడ్డు ఆకారంలో ఉంటాయి. వీటి దీర్ఘవృత్తీయత (ellipticity - ఎంతగా సాగదీయబడి ఉన్నాయి అన్న లక్షణం) బట్టి వీటిని మళ్లీ వర్గీకరిస్తారు. (చిత్రంలో కనిపిస్తున్నది ESO 325-G004 అనే దీర్ఘవృత్తాకార గెలాక్సీ)










3) కటకాకార గెలాక్సీలు (Lenticular galaxies): ఇవి కటకం (lens) ఆకారం గలిగి ఉంటాయి. (కావాలంటే వీటిని కందిగింజతో కూడా పోల్చుకోవచ్చు. కందిగింజకి lentil అన్న పేరు కూడా lens నించే వచ్చింది). వీటిలో సర్పిలాకార గెలాక్సీల లాంటి ప్రత్యేకమైన అంతరంగ నిర్మాణం ఉండదు.

(చిత్రంలో NGC 5868 అనే ఓ అందమైన కటకాకార గెలాక్సీని చూడోచ్చు. హద్దుల్లేకుండా విస్తరించి ఉన్న నల్లని నేపథ్యంలో మౌనంగా భాసించే ఆ కాంతిసీమని చూస్తున్నప్పుడు చెప్పలేని పరవశం కలుగుతుందేమో.

ఖగోళానికి సంబంధించిన కొన్ని చిత్రాలు మనసుని ఇట్టే దోచుకుంటాయి. కనుక విజ్ఞానాన్ని పక్కన పెట్టి కేవలం కళా దృష్టితో చూసినా ఖగోళం ఆనందాన్ని, ఆశ్చర్యాన్ని కలిగిస్తుంది.




ఇవి గాక పై ఆకారాలలో ఏ ఆకారంతోనూ పోలని ’అవిస్పష్టాకార గెలాక్సీలు’ (irregular galaxies) ఉన్నాయి.
(చిత్రం లో NGC 1427A అనే అవిస్పష్టాకార గెలాక్సీ చూడొచ్చు. ఇది 52 మిలియన్ కాంతిసంవత్సరాల దూరంలో ఉంది).

గెలాక్సీల ఆకృతికి వాటి వయసుకి సంబంధం ఉంటుంది.

తొలి దశలలో గెలాక్సీలు ఎక్కువగా దీర్ఘవృత్తాకారం లోను, కటాకాకారంలోను ఉంటే, తదుపరి దశలలో సర్పిలాకారం లోను అవిస్పష్టాకారం లోను ఉంటాయి.





http://en.wikipedia.org/wiki/Galaxy_morphological_classification
http://en.wikipedia.org/wiki/Lenticular_galaxy
http://en.wikipedia.org/wiki/Elliptical_galaxy
http://en.wikipedia.org/wiki/Irregular_galaxy

5000 కాంతిసంవత్సరాల పరిధిలో విశ్వం
ఓరియాన్ భుజం


ఈ మ్యాపులో పాల పుంత (Milky Way) గెలాక్సీలో మనం ఉన్న విభాగం ప్రదర్శించబడుతోంది. సూర్యుడు ఉన్న భాగాన్ని ఓరియాన్ భుజం (Orion arm) అంటారు. ఇది గెలాక్సీ కేంద్రానికి మరింత దగ్గర్లో ఉన్న సాజిటేరియన్ భుజం కన్నా కాస్త చిన్నది. ఓరియాన్లో ఉండే తారలలో కంటికి కనిపించే ఎన్నో తారలని ఈ మ్యాపులో చూడొచ్చు. వాటిలో ముఖ్యమైన తారలు ఓరియాన్ రాశిలో ఉన్న ప్రధాన తారలే. అందుకే ఓరియాన్ రాశి పేరే ఈ భుజానికి కూడా పెట్టారు. ఈ తారలన్నీ కూడా అత్యంత ప్రకాశవంతమైన బృహత్తారలు, అతిబృహత్తారలూను. అన్నీ సూర్యుడి కన్నా వేల రెట్లు ప్రకాశం గలవి.

5000 కాంతిసంవత్సరాల దూరంలో ఉన్న తారల సంఖ్య = 600 మిలియన్లు

ఈ మ్యాపులో అత్యంత ప్రకాశవంతమైన తార "రో కాసియోపియా" (rho Cassiopea) - ఇది మనకి 4000 కాంతిసంవత్సరాల దూరంలో ఉంది. కంటితో చూస్తే చాలా చిన్నగా, కాంతివిహీనంగా కనిపిస్తుంది గాని అది సూర్యుడి కన్నా 100,000 రెట్లు ప్రకాశవంతమైన అతిబృహత్తార.

ఈ మ్యాపులో కనిపించే మరో ముఖ్యమైన తార Polaris. ఇదే మన ధృవ తార. ఇది భూమి నుండి 430 కాంతిసంవత్సరాల దూరంలో ఉంది. భూమి అక్షం దీని గుండా పోతుంది కనుక ఇది ధృవ తార అవుతుంది అని మనందరికీ తెలుసు. అయితే ’ఇంద్రపదవి’ లా ఈ ధృవతార అనేది కూడా కొన్ని ప్రత్యేక తారలకి వచ్చే ఓ పదవి లాంటిది. భూమి అక్షం స్థిరంగా ఎప్పుడూ ఒకే దిశలో చూపిస్తూ ఉండదు. కాలానుగతంగా పదివేల ఏళ్ల స్థాయిలో నెమ్మదిగా మారుతూ ఉంటుంది.

గతంలో మనకి ధృవ తారగా ఉన్న తారలలో ఒకటి వేగా. కిందటి పోస్ట్ లో చెప్పుకున్న ఈ వేగా తార 12,000 ఏళ్ల క్రితం మనకి ధృవతారగా ఉండేదట.

కిందటి పోస్ట్ లో చెప్పుకున్న మరో పెద్ద తార Betelgeuse (ఆర్ద్ర) ని ఈ మ్యాపులో చూడొచ్చు.

పై మ్యాపులో కనిపించే ఓ ముఖ్యమైన విశేషం మన గెలాక్సీలోని ’భుజాలు’. మనం ఉండే పాలపుంత గెలాక్సీ ఓ సర్పిలాకార గెలాక్సీ (spiral galaxy). (గెలాక్సీల ఆకారాలలో రకాల గురించి వచ్చే పోస్ట్ లో). గిర్రున తిరుగుతున్న విష్ణు చక్రం లాగా ఉంటుంది చూడడానికి. ఆ చక్రంలోని అగ్నికీలల లాంటివి ఈ ’భుజాలు.’ మనం ఉన్న భుజం పేరు ఓరియాన్ భుజం. మనకి ఇ రుగు పొరుగు భుజాలైన సాజిటేరియస్ భుజం, పెర్సియస్ భుజాలు కూడా ఈ మ్యాపులో చూడొచ్చు.

తెలుగు తారలు - వాటి ఆధునిక నామాలు

అశ్వని = beta and gamma Arietis
భరణి = 35, 39, 41 Arietis
కృత్తిక = Pleides
రోహిణి = Aldebaran
మృగశీర్ష = lambda and phi Orionis
ఆర్ద్ర = Betelgeuse
పునర్వసు = Castor and Pollux
పుష్య = gamma, delta, theta Cancri
ఆశ్లేష = delta, epsilon, eta, rho, sigma Hydrae
మఖ = Regulus
పూర్వఫల్గుణి = delta and theta Leonis
ఉత్తర ఫల్గుణి = Denebola
హస్త = alpha, beta, gamma, delta and epsilon Corvi
చిత్ర = Spica
స్వాతి = Arcturus
విశాఖ = alpha, beta, gamma and iota Librae
అనురాధ = beta, delta and pi Scorpii
జ్యేష్ఠ = alpha, sigma and tau Scorpii
మూల = epsilon, zeta, eta, theta, iota, kappa, lambda, u, mu, and nu Scorpio
పూర్వాషాడ = delta and epsilon Sagittarii
ఉత్తరాషాడ = zeta and sigma Sagittarii
శ్రవణ = alpha, beta and gamma Aquilae
ధనిష్ట = alpha and delta Delphini
శతభిష = gamma Aquarii
పూర్వాభాద్ర = alpha and beta Pegasi
ఉత్తరాభాద్ర = gamma Pegasi and alpha Andromedae
రేవతి = zeta Piscium

http://en.wikipedia.org/wiki/Nakshatra

ఇక ఇరవై ఎనిమిదవ నక్షత్రం అయిన ’అభిజిత్’ యొక్క ఇంగ్లీష్ పేరే ’వేగా.’
కార్ల్ సాగాన్ రాసిన "కాంటాక్ట్" నవలలో (ఇది సినిమాగా కూడా వచ్చింది) ఈ వేగా నక్షత్రం గురించిన ప్రస్తావన చాలా వస్తుంది.
ఇది మన నుండి 25.3 కాంతి సంవత్సరాల దూరంలో ఉంది.



పై తారలలో చాలా మటుకు తారలని ఇంత ముందు పోస్ట్ లో కనిపించే మ్యాపులో చూడొచ్చు.
ఆ మ్యాపులో తారల పేర్ల abbreviations మాత్రమే ఇవ్వబడ్డాయి.
(ఉదాహరణకి Corvi=Crv; Pegasi = Peg; Sagittarii = Sgr; Leonis=Leo మొదలైనవి.)


మరో విశేషమైన తార ఆర్క్ ట్యూరస్. దీని తెలుగు పేరు స్వాతి. సూర్యుడి కన్నా చాలా పెద్ద తార (చూడు చిత్రం). సిరియస్, కానోపస్ తారల తరువాత చీకటి ఆకాశంలో ఇది మూడవ అత్యంత ప్రకాశవంతమైన తార. ఇది మన నుండి 36.7 కాంతిసంవత్సరాల దూరంలో ఉంది. సూర్యుడి ప్రకాశం కన్నా దీని ప్రకాశం 110 రెట్లు ఎక్కువ.

పైతారలలో అన్నీ కిందటి పోస్ట్ లో ఇచ్చిన మ్యాప్ లో కనిపించవు. ఉదాహరణకి Betelgeuse (ఆర్ద్ర) మనకి 570 కాంతి సంవత్సరాల దూరంలో ఉంది. ఇది తదుపరి పోస్ట్ లో చూబించే మ్యాప్ లో కనిపిస్తుంది.

ఈ ఈ మ్యాపులో సూర్యుడి నుండి 250 కాంతిసంవత్సరాల దూరంలో ఉన్న తారలలో 1500 అత్యంత ప్రకాశవంతమైన తారలు ప్రదర్శించబడుతున్నాయి. ఈ తారలన్నీ సూర్యుడి కన్నా చాలా ప్రకాశవంతమైనవే. ఏ సాధనం అక్కర్లేకుండా కంటికి కనిపించేవే. 250 కాంతిసంవత్సరాల దూరంలో ఉన్న తారలలో మూడో వంతు తారలు మాత్రమే కంటికి కనిపిస్తాయి. ఈ ప్రాంతం అంతా విశ్వంలో చాలా చిన్న భాగం మాత్రమే అని గుర్తుంచుకోవాలి. (ఈ తారలలో కొన్నిటి తెలుగు పేర్లు మరో సారి పోస్ట్ చేస్తాను.) తారలన్నీ సూర్యుడి కన్నా చాలా ప్రకాశవంతమైనవే. ఏ